Sallatë Jeshile me Avokado

Hyrje

Kjo sallatë jeshile me avokado mbështetet te një nga sallatat më të zakonshme të tryezës shqiptare në pranverë: marule e freskët, qepë të njoma dhe kopër, të përziera me limon e vaj ulliri. Avokadoja nuk është përbërës tradicional i kuzhinës shqiptare, por përshtatet natyrshëm me këtë bazë. Tuli i saj i butë dhe i yndyrshëm zbut thartirën e limonit, ndërsa kastraveci, rukola dhe farat e kungullit të thekura sjellin freski dhe kërcitje. Del një sallatë e gjelbër, e lehtë, por edhe e ngopshme.

Suksesi varet nga tri gjëra të vogla. Së pari, gjethet duhet të jenë krejt të thata, përndryshe salca rrëshqet dhe mblidhet në fund të tasit. Së dyti, avokadoja pritet e fundit, spërkatet me pak salcë dhe përzihet vetëm një ose dy herë, që kubikët të ruajnë formën. Së treti, salca përgatitet në kavanoz: lëkurë dhe lëng limoni, kripë e piper, pastaj vaj ulliri, e tundur derisa të trashet pak. Farat e kungullit theken në tigan të thatë derisa të kërcasin. Asnjë hap nuk është i vështirë; kërkohet vetëm rregull.

Sallata shkon mirë pranë peshkut të pjekur, pulës në skarë, qofteve ose byrekut me spinaq, sidomos në pranverë dhe verë, kur marulja dhe kastraveci janë në stinën e tyre. Me vezë të ziera, pulë ose djathë të bardhë sipër kthehet në drekë të lehtë. Meqë avokadoja nxihet dhe gjethet vyshken pasi përzihen me salcën, përgatiteni afër servirjes. Gjethet e lara, salcën dhe farat mund t'i keni gati që më herët, kështu në minutën e fundit ju mbetet vetëm prerja e avokados dhe përzierja.

Përbërësit

Për 4 persona

Udhëzimet

1. Lani dhe thani gjethet: Ndani gjethet e marules dhe hiqni ato të vyshkura ose të dëmtuara. Lajini bashkë me rukolën në një tas të madh me ujë të ftohtë, duke e ndërruar ujin derisa të mos mbetet rërë në fund. Thajini shumë mirë në tharëse sallate ose mbi një peshqir të pastër. Pritini ose këputini gjethet e marules në copa 3-4 cm dhe mbajini në frigorifer deri në përzierje.
2. Thekni farat e kungullit: Ngrohni një tigan të thatë, pa vaj, në zjarr mesatar. Hidhni farat e kungullit dhe trazojini shpesh për 3-4 minuta, derisa të fryhen pak, të fillojnë të kërcasin dhe skajet të marrin ngjyrë të artë. Kalojini menjëherë në një pjatë të ftohtë, sepse në tiganin e nxehtë vazhdojnë të piqen dhe marrin shije të hidhur. Lërini të ftohen plotësisht.
3. Pritni kastravecin dhe barishtet: Lani kastravecin dhe priteni për së gjati përgjysmë. Nëse ka fara të mëdha e të ujshme, hiqini me një lugë çaji, pastaj priteni në gjysmëhëna të holla. Hiqni rrënjët dhe shtresën e jashtme të vyshkur të qepëve të njoma dhe pritini hollë bashkë me pjesën e gjelbër. Lani dhe thani koprën e mendrën, grini koprën dhe këputni gjethet e mendrës në copa të vogla.
4. Përgatitni salcën: Lani limonin dhe grini hollë vetëm pjesën e verdhë të lëkurës, pa shtresën e bardhë poshtë saj, që është e hidhur. Shtrydhni rreth 2 lugë gjelle lëng. Në një kavanoz të vogël me kapak hidhni lëngun, lëkurën e grirë, kripën dhe piperin dhe tundeni derisa kripa të tretet. Shtoni vajin e ullirit dhe tundeni fort për 20-30 sekonda, derisa salca të turbullohet dhe të trashet pak.
5. Pritni avokadon: Lani lëkurën e avokados nën ujë të rrjedhshëm dhe thajeni, që thika të mos çojë papastërti te tuli. Priteni rreth bërthamës, rrotullojini gjysmat dhe hiqni bërthamën me një lugë. Pritni tulin në kubikë 2 cm brenda lëkurës, pa e shpuar atë, nxirrini me lugë në një tas dhe spërkatini menjëherë me 1 lugë gjelle nga salca, që të mos nxihen shpejt.
6. Përzieni gjethet: Në një tas të gjerë bashkoni marulen, rukolën, kastravecin, qepët e njoma, koprën dhe mendrën. Tundni sërish kavanozin dhe hidhni sipër pjesën më të madhe të salcës, duke lënë rreth 1 lugë gjelle mënjanë. Përzieni me dy lugë ose me duar të pastra, nga poshtë lart, derisa çdo gjethe të marrë pak salcë. Provoni një gjethe dhe rregulloni kripën ose limonin.
7. Shtoni avokadon dhe shërbejeni: Shpërndani kubikët e avokados mbi gjethet dhe përzieni vetëm një ose dy herë, me lëvizje të ngadalta, që të mos shtypen. Hidhni salcën e mbetur dhe spërkatni sipër farat e kungullit të thekura. Shërbejeni menjëherë, brenda 15-20 minutash, sa gjethet janë ende krokante dhe avokadoja ruan ngjyrën e gjelbër të çelët.

Këshilla nga Kuzhina

• Zgjidhni avokado që lëshojnë pak kur i shtypni lehtë pranë bishtit. Nëse janë të forta si gur, lërini 1-3 ditë në temperaturë dhome, në një qese letre bashkë me një mollë ose banane.
• Thani gjethet sa më mirë: uji që mbetet mbi to e hollon salcën dhe vaji nuk ngjitet mbi sipërfaqen e tyre.
• Grini lëkurën e limonit para se ta shtrydhni, sepse pas shtrydhjes limoni zbutet dhe grihet me vështirësi.
• Mund t'i thekni farat e kungullit një ditë më parë dhe t'i ruani në kavanoz të mbyllur, në temperaturë dhome.
• Provojeni salcën duke zhytur në të një gjethe marule, jo me lugë: kështu e kuptoni më mirë nëse kripa dhe limoni janë në masën e duhur për sallatën.

Si të Servirni

Shërbejeni sallatën menjëherë pas përzierjes, në një tas të gjerë ose në pjatë të sheshtë, që kubikët e avokados të mos mbeten të shtypur në fund. Si pjatë anësore shkon shumë mirë me levrek ose koce të pjekur, me fileto pule në skarë, me qofte ose me byrek me spinaq. Për një vakt të lehtë vegjetarian, vendosni pranë saj bukë të thekur me vaj ulliri dhe një copë djathë të bardhë.

Në drekat e pranverës, sallata e gjelbër rri mirë pranë tavës së kosit ose mishit të qengjit të pjekur, sepse limoni dhe gjethet e freskëta lehtësojnë pjatat më të rënda. Si pije, ujë me feta limoni ose një verë e bardhë e ftohtë i shkojnë freskisë së saj. Nëse e çoni në një drekë jashtë shtëpie, mbani salcën, farat dhe avokadon veç dhe përziejini sapo të shtroni tryezën.

Variacione Rajonale

• Me djathë të bardhë: Thërrmoni 100 g djathë të bardhë sipër bashkë me farat. Sallata bëhet më e kripur dhe më e ngopshme, por nuk është më vegane; ulni pak kripën në salcë.
• Me vezë të ziera: Shtoni 3 vezë të ziera fort (10 minuta nga çasti kur uji fillon të vlojë), të ftohura në ujë të ftohtë dhe të prera në katërsh, për ta kthyer sallatën në drekë të lehtë.
• Me pulë në skarë: Shtoni 300 g fileto pule të pjekur në skarë derisa qendra të arrijë 74°C dhe lëngu të dalë i qartë, të ftohur pak dhe të prerë në feta.
• Me portokall: Shtoni 1 portokall të qëruar mirë, pa cipën e bardhë, dhe të prerë në feta. Ëmbëlsia e tij zbut thartirën e salcës dhe shkon mirë me avokadon dhe mendrën.
• Me arra: Zëvendësoni farat e kungullit me 40 g arra të thekura lehtë në tigan dhe të thyera me dorë.

Çfarë është Sallatë Jeshile me Avokado?

Sallata jeshile me avokado është një sallatë e ftohtë pa gatim, me përjashtim të thekjes së shkurtër të farave të kungullit. Baza përbëhet nga gjethe: marulja jep kërcitje dhe lëng, ndërsa rukola sjell një shije pak pikante e të hidhur. Kastraveci shton freski, qepët e njoma një mprehtësi të butë, kurse kopra dhe mendra japin aromën që e lidh me sallatat pranverore të shtëpive shqiptare.

Avokadoja është frut, jo perime, dhe dallohet nga pjesa tjetër e sallatës sepse tuli i saj ka shumë yndyrë, kryesisht të pangopur. Kjo e bën sallatën më të ngopshme se një sallatë e zakonshme me marule dhe i jep një ndjesi kremoze pa majonezë, kos apo djathë. Salca me limon dhe vaj ulliri mbahet e thjeshtë, që të mos mbulojë shijen e butë të avokados.

Kjo recetë ndryshon nga sallata me avokado dhe misër, që mbështetet te misri i ëmbël dhe domatet, si edhe nga guacamole, ku avokadoja shtypet dhe bëhet salcë. Këtu avokadoja mbetet në kubikë mes gjetheve, ndërsa sallata mbetet kryesisht e gjelbër: pa domate, pa misër dhe pa salcë të trashë. Mund të shërbehet si pjatë anësore ose si bazë për një drekë të lehtë.

Historia e Pjatës

Avokadoja (Persea americana) e ka origjinën në Mesoamerikë, në Meksikën qendrore e jugore dhe në Amerikën Qendrore, ku kultivohej shumë kohë përpara ardhjes së evropianëve. Emri i saj ka kaluar nëpërmjet spanjishtes nga fjala nahuatl "āhuacatl". Varieteti Hass, që sot mbizotëron në tregjet evropiane, u zhvillua në Kaliforni gjatë shekullit XX. Në pjesën më të madhe të Evropës, avokadoja u përhap gjerësisht në dyqane vetëm në gjysmën e dytë të atij shekulli.

Në Shqipëri dhe në Kosovë, sallata me marule është ndër sallatat më të zakonshme të pranverës, kur marulja dhe qepët e njoma dalin me shumicë në treg dhe në kopshte. Zakonisht përgatitet thjesht: gjethe të prera, qepë të njoma, shpesh pak kopër, kripë, vaj dhe limon ose uthull. Nuk ka një recetë zyrtare dhe as një vend apo datë të njohur ku ka lindur; çdo shtëpi e rregullon sipas asaj që ka në dorë.

Avokadoja ka hyrë në kuzhinën shqiptare si frut importi dhe sot gjendet në supermarkete gjatë gjithë vitit. Prandaj kjo sallatë nuk duhet parë si recetë e trashëguar brez pas brezi, por si përshtatje e re e një sallate të vjetër. Baza mbetet ajo që njihet në shumë shtëpi, ndërsa avokadoja i shton butësi dhe ngopje. Kombinimi i saj me limon, vaj ulliri dhe barishte të freskëta është sot i zakonshëm në sallata në shumë vende.