Brokoli me Vezë në Tigan

Hyrje

Brokoli me vezë është një nga ato gatime shtëpie që zgjidhin një drekë, një darkë ose një mëngjes të vonë me pak përbërës dhe pa shumë punë. Qepa dhe hudhra zbuten në vaj ulliri, brokoli gatuhet shkurt me pak ujë nën kapak, pastaj vezët e rrahura trazohen ngadalë mes luleve jeshile, derisa të mpiksen në copa të buta e kremoze. Gjiza, sipas dëshirës, i jep pjatës një shije të lehtë qumështi dhe e bën më ngopëse. Brokoli mbetet jeshil dhe pak krokant, ndërsa vezët e lidhin pa e mbuluar.

Gjithçka gatuhet në një tigan të vetëm. Brokoli nuk zihet veçmas në shumë ujë, por zbutet me pak ujë dhe me kapak, në avullin e vet, që të mbetet jeshil i ndezur dhe të ruajë shijen. Para se të hidhen vezët, lëngu duhet të avullojë plotësisht, përndryshe vezët dalin të ujshme. Pjesa tjetër kërkon vetëm durim: zjarr i ulët, një shpatull druri dhe lëvizje të ngadalta nga skajet drejt qendrës. Receta është e lehtë edhe për ata që sapo kanë nisur të gatuajnë.

Kjo pjatë shërbehet si drekë ose darkë e lehtë me bukë të ngrohtë dhe një sallatë domatesh, ose si mëngjes i ngopur në fundjavë. Është gati për rreth 25 minuta, ndaj vjen në ndihmë në ditët e ngarkuara, kur në frigorifer ka një kokë brokoli dhe disa vezë. Meqë nuk ka as mish, as miell, u përshtatet vegjetarianëve dhe, me bukë pa gluten anash, edhe atyre që nuk hanë gluten. Përbërësit gjenden gjatë gjithë vitit. Shijohet më mirë menjëherë, ende e nxehtë nga tigani.

Përbërësit

Për 4 persona

Udhëzimet

1. Përgatitja e Brokolit: Lani brokolin nën ujë të rrjedhshëm dhe ndajini lulet në copa të vogla, rreth 3 cm, që të gatuhen njësoj. Qëroni me thikë lëkurën e fortë të kërcellit dhe priteni në rrathë të hollë, rreth 0.5 cm, sepse kërcelli i qëruar është i ëmbël dhe nuk duhet hedhur. Grini qepën imët, prisni hudhrën në feta të holla dhe grini majdanozin.
2. Rrahja e Vezëve: Thyejini vezët në një tas, shtoni gjysmën e kripës dhe piperin, pastaj rrihini me pirun rreth 30 sekonda, vetëm sa të bashkohet e verdha me të bardhën. Nëse përdorni gjizë, kullojeni nga lëngu, thërrmojeni me pirun dhe përzieni lehtë me vezët, duke lënë copa të vogla. Lërini mënjanë ndërsa gatuani brokolin.
3. Kaurdisja e Qepës: Në një tigan të gjerë 26-28 cm me kapak, ngrohni vajin e ullirit në zjarr mesatar. Shtoni qepën dhe kaurdiseni 4-5 minuta, duke e trazuar, derisa të zbutet dhe të bëhet e tejdukshme, pa marrë ngjyrë kafe. Shtoni hudhrën dhe trazojeni edhe 30 sekonda, vetëm sa të lëshojë aromën, pa e lënë të skuqet.
4. Zbutja e Brokolit me Avull: Shtoni rrathët e kërcellit dhe lulet e brokolit, spërkatini me gjysmën tjetër të kripës dhe përziejini me qepën. Hidhni 60 ml ujë, mbulojeni tiganin me kapak dhe lëreni 5-6 minuta në zjarr mesatar, duke e tundur tiganin një herë në mes të kohës. Brokoli është gati kur maja e thikës hyn lehtë në kërcell, ndërsa lulet janë ende jeshile të ndezura.
5. Tharja e Tiganit: Hiqni kapakun dhe gatuajeni edhe 1-2 minuta, duke e trazuar, derisa uji të avullojë plotësisht dhe fundi i tiganit të mbetet i thatë. Ky hap është i rëndësishëm, sepse lëngu i mbetur i hollon vezët dhe i bën të lëshojnë ujë në pjatë. Kaloni zjarrin në të ulët, shtoni gjalpin dhe lëreni të shkrijë mes brokolit.
6. Trazimi i Vezëve: Hidhni vezët, me gjizën nëse e përdorni, mbi brokolin dhe lërini të qeta rreth 20 sekonda, derisa të fillojnë të mpiksen në skaje. Me një shpatull druri, shtyjini ngadalë nga skajet drejt qendrës, që pjesa e lëngshme të rrjedhë në fund të tiganit. Vazhdoni kështu 2-3 minuta në zjarr të ulët, pa i trazuar me nxitim.
7. Pika e Gatimit dhe Servirja: Hiqeni tiganin nga zjarri kur vezët janë mpiksur në copa të buta dhe nuk shihet më vezë e lëngshme; nxehtësia e tiganit i përfundon brenda pak sekondash. Për fëmijë të vegjël, gra shtatzëna, të moshuar ose persona me imunitet të dobët, gatuajini derisa të jenë plotësisht të forta. Spërkatni sipër majdanozin, provoni kripën dhe servireni menjëherë.

Këshilla nga Kuzhina

• Prisni lulet e brokolit në madhësi të njëjtë, rreth 3 cm. Copat e mëdha mbeten të forta në qendër, ndërsa të voglat zbuten tepër dhe shpërbëhen kur trazoni vezët.
• Mund ta zbutni brokolin edhe duke e zier 2 minuta në ujë të vluar me kripë. Kullojeni shumë mirë, hidheni te qepa pa shtuar ujë dhe kaurdiseni 1-2 minuta para se të vazhdoni me vezët.
• Zgjidhni gjizë të freskët dhe jo shumë të lagësht. Nëse lëshon lëng, lëreni 15 minuta në një sitë para se ta përzieni me vezët, dhe provojeni për kripë para se të kriposni vezët.
• Mbajeni zjarrin të ulët sapo hidhni vezët. Vezët e trazuara ngadalë dalin të buta dhe kremoze, ndërsa në zjarr të fortë mpiksen në copa të forta dhe lëshojnë ujë.
• Mos e bëni pjatën shumë kohë përpara. Vezët e trazuara forcohen ndërsa rrinë, ndaj nëse duhet të prisni pak, hiqeni tiganin nga zjarri disa sekonda më herët.

Si të Servirni

Servireni brokolin me vezë menjëherë, direkt nga tigani ose në pjata të ngrohta, sepse vezët vazhdojnë të forcohen ndërsa rrinë. Në pjatë mund t'i shtoni pak piper të sapobluar ose disa pika vaj ulliri. Bukë e thekur, bukë misri ose një fetë bukë fshati e ngrohtë janë shoqëruesit më të natyrshëm, sepse me to mblidhen edhe copat e fundit të vezëve të buta.

Për një drekë a darkë të plotë, shtoni anash një sallatë me domate, kastravec dhe qepë, ose një tas kos të ftohtë, që sjell freski përballë pjatës së ngrohtë. Pak ullinj dhe djathë i bardhë e kthejnë në një mëngjes të pasur të fundjavës. Si pjatë anësore, porcione më të vogla shkojnë mirë pranë peshkut të pjekur ose pulës në skarë. Si pije, zgjidhni ujë, dhallë ose një çaj mali.

Variacione Rajonale

• Si Omëletë e Mbuluar: Pas tharjes së tiganit, hidhni vezët dhe mos i trazoni. Mbulojeni me kapak dhe lëreni në zjarr të ulët 6-8 minuta, derisa sipërfaqja të mpikset plotësisht. Kalojeni në një pjatë të sheshtë dhe priteni në feta trekëndëshe.
• Me Djathë të Bardhë: Në vend të gjizës, thërrmoni 100 g djathë të bardhë mbi vezët në minutën e fundit. Djathi është më i kripur, ndaj mos u shtoni kripë vezëve.
• Me Domate: Pas qepës, shtoni 2 domate të grira pa lëkurë dhe gatuajini 5 minuta, derisa lëngu të trashet, pastaj vazhdoni me brokolin. Kujdesuni që tigani të jetë i thatë para se të hidhni vezët.
• Në Furrë: Vendoseni brokolin e zbutur në një tavë rreth 20 x 20 cm të lyer me vaj, hidhni sipër vezët e rrahura me gjizë dhe piqeni në 180°C për 20-25 minuta, derisa qendra të mos lëvizë kur tundni tavën dhe thika e futur në mes të dalë e pastër.
• Pak Pikante: Shtoni 1/2 lugë çaji spec djegës të thatë, të thërrmuar, bashkë me hudhrën, për një shije pak të nxehtë që shkon mirë me gjizën.

Çfarë është Brokoli me Vezë në Tigan?

Brokoli me vezë është një pjatë me perime dhe vezë, e gatuar në tigan. I përket familjes së gjerë të gatimeve shtëpiake shqiptare në të cilat një perime e stinës bashkohet me vezë, si spinaqi me vezë, preshi me vezë ose kungulleshkat me vezë. Brokoli, lulet bashkë me kërcellin e qëruar, zbutet me qepë, hudhër dhe vaj ulliri. Vezët shtohen në fund dhe trazohen derisa të mpiksen, duke i lidhur perimet në një masë të butë.

Brokoli është perime nga e njëjta familje me lakrën dhe lulelakrën. Kur gatuhet shkurt, mbetet pak krokant dhe ka shije të ëmbël e të freskët; kur gatuhet tepër, zbehet në ngjyrë, zbutet si pure dhe merr erë të fortë lakre. Prandaj këtu zbutet vetëm 5-6 minuta me pak ujë dhe me kapak, pastaj tigani thahet mirë para se të hidhen vezët.

Gjiza është djathë i freskët, i butë dhe zakonisht i kripur, i ngjashëm me rikotën, që në shtëpitë shqiptare përdoret shpesh në byrekë dhe në gatime me vezë. Në këtë recetë është opsionale: pa të, pjata del më e lehtë; me të, vezët dalin më kremoze dhe pjata më ngopëse. Ndryshe nga një omëletë e zakonshme, këtu brokoli zë më shumë vend se vezët, të cilat shërbejnë si lidhëse.

Historia e Pjatës

Brokoli rrjedh nga e njëjta bimë e egër e brigjeve të Evropës nga e cila, gjatë shekujve, janë përzgjedhur edhe lakra, lulelakra dhe lakrat e Brukselit. Forma që njohim sot u zhvillua në Itali dhe emri vjen nga italishtja, ku «broccolo» lidhet me fjalën për filiz ose majë të lakrës. Jashtë Italisë, brokoli u bë perime e zakonshme relativisht vonë; në shumë vende të Evropës dhe në Shtetet e Bashkuara u përhap gjerësisht vetëm gjatë shekullit XX.

Edhe emri shqip, «brokoli», i ngjan drejtpërdrejt atij italian. Perimet e gjelbra që përmenden më shpesh në gatimet tradicionale shqiptare janë lakra, spinaqi, preshi, hithrat dhe barishtet e egra të lakrorëve, ndërsa brokoli sot gjendet lehtë në tregje dhe supermarkete gjatë pjesës më të madhe të vitit. Nuk ka të dhëna të dokumentuara se kur apo ku u gatua për herë të parë brokoli me vezë; është gatim shtëpie pa një origjinë të njohur.

Modeli i pjatës, megjithatë, është i vjetër dhe i njohur. Në shtëpitë shqiptare, ashtu si në gjithë Ballkanin dhe Mesdheun, perimet e stinës gatuhen shpesh me vezë në tigan: spinaq me vezë, presh me vezë, domate me vezë. Në Itali një gatim i ngjashëm me vezë dhe perime quhet frittata, ndërsa në Greqi strapatsada bëhet me domate dhe vezë. Brokoli me vezë thjesht e zbaton këtë mënyrë të vjetër gatimi te një perime që sot gjendet në çdo treg.