Tavë me Patate me Pulë – Pulë me Patate në Furrë

Hyrje

Tava me patate me pulë është një nga drekat më të zakonshme në shtëpitë shqiptare: pulë e prerë në copa, me kockë dhe lëkurë, e pjekur në furrë mbi patate, qepë dhe hudhër. Këtu patatet nuk janë thjesht garniturë, por gjysma e pjatës. Ato thithin lëngun e mishit të përzier me pak salcë domateje, marrin aromën e rozmarinës e të dafinës dhe dalin të buta brenda, me cepa të skuqur. Lëkura merr ngjyrë të artë, ndërsa mishi pranë kockës mbetet i lëngshëm dhe ndahet lehtë me pirun.

Teknika është e thjeshtë, por rendi i punës ka rëndësi. Patatet shtrohen në fund të tavës me erëzat dhe me një lëng të hollë me salcë domateje, ndërsa pula vendoset sipër me lëkurën nga lart, që yndyra e saj të pikojë mbi patate. Gjysma e parë e pjekjes bëhet nën letër alumini, që patatet të zbuten në avull dhe mishi të mos thahet. Pastaj letra hiqet: lëngu pakësohet e bëhet salcë, lëkura skuqet dhe patatet marrin ngjyrë. Pula është gati kur termometri në kofshë, pranë kockës, tregon të paktën 74°C.

Kjo pulë me patate në furrë është drekë e plotë për të dielën, por edhe për një ditë jave kur keni rreth dy orë kohë, sepse puna aktive zgjat rreth gjysmë ore dhe pjesën tjetër e bën furra. Receta del për gjashtë persona dhe kërkon vetëm një sallatë të freskët dhe bukë të mirë për lëngun që mbetet në fund të tavës. Në verë shkon me sallatë domatesh e kastravecash, në dimër me turshi shtëpie ose me lakër të grirë me karotë.

Përbërësit

Për 6 persona

Udhëzimet

1. Përgatitni pulën: Ndizni furrën në 200°C, me nxehtësi lart e poshtë (ose 180°C me ventilator). Nëse keni pulë të plotë, prijeni në 8 copë: dy këmbë, dy kofshë, dy krahë dhe gjoksin në dy pjesë; gjoksin e madh ndajeni në katër. Mos e lani pulën nën rubinet, sepse spërkatjet e ujit i përhapin bakteret në kuzhinë. Thajeni me letër kuzhine, pastaj lani mirë duart, thikën dhe dërrasën.
2. Erëzoni mishin: Vendosni copat e pulës në një tas dhe shtoni 2 lugë gjelle vaj ulliri, gjysmën e kripës, gjysmën e piperit dhe 1 lugë çaji spec të kuq të ëmbël. Fërkojini me duar, duke futur pak erëza edhe nën lëkurë, pastaj lani duart mirë. Lëreni pulën mënjanë ndërsa përgatitni patatet; nëse do të qëndrojë më shumë se 30 minuta, mbajeni të mbuluar në frigorifer.
3. Prisni patatet dhe qepët: Qëroni patatet dhe prijini gjatësisht në copa të trasha rreth 3 cm, që të mos shpërbëhen gjatë pjekjes. Qëroni qepët dhe prijini në feta të trasha në formë gjysmëhëne, ndërsa thelpinjtë e hudhrës shtypini lehtë me anën e sheshtë të thikës. Shpëlajini patatet shpejt me ujë të ftohtë dhe kullojini mirë, që niseshteja e tepërt të mos i ngjitë.
4. Shtroni tavën: Në një tavë rreth 30 x 40 cm hidhni patatet, qepët, hudhrat, 3 lugë gjelle vaj ulliri, pjesën e mbetur të kripës, të piperit dhe të specit të kuq, rozmarinën dhe gjethet e dafinës. Përziejini me duar dhe shtrijini në një shtresë të njëtrajtshme. Tretni salcën e domates në 300 ml ujë të nxehtë dhe derdheni mbi patate; lëngu duhet të mbulojë vetëm fundin e tavës dhe pjesën e poshtme të patateve.
5. Vendosni pulën dhe mbulojeni: Shtrijini copat e pulës mbi patate me lëkurën nga lart, me pak hapësirë mes tyre. Kofshët dhe këmbët vendosini në cepat e tavës, ku nxehtësia është më e fortë, ndërsa gjoksin dhe krahët në mes. Mbulojeni tavën mirë me letër alumini dhe piqeni 40 minuta në raftin e mesëm të furrës, pa e hapur derën gjatë kësaj kohe.
6. Zbulojeni dhe skuqni: Hiqni letrën me kujdes, sepse del avull shumë i nxehtë. Me një lugë hidhni pak lëng nga fundi i tavës mbi patatet që duken të thata, por jo mbi lëkurën e pulës. Piqeni pa mbulesë edhe 35-45 minuta, derisa lëkura të marrë ngjyrë të artë, lëngu të jetë pakësuar në pak salcë në fund të tavës dhe thika të hyjë në patate pa rezistencë.
7. Kontrolloni pjekjen dhe pushoni: Futni termometrin në pjesën më të trashë të kofshës dhe të gjoksit, pranë kockës pa e prekur atë: duhet të tregojë të paktën 74°C, dhe lëngu që del duhet të jetë i tejdukshëm, pa ngjyrë rozë. Nëse patatet janë ende të zbehta, nxirrni pulën në një pjatë, mbulojeni lehtë me letër alumini dhe ktheni tavën edhe 10 minuta në furrë. Lëreni gjithçka të pushojë 10 minuta para se ta shërbeni.

Këshilla nga Kuzhina

• Zgjidhni patate me tul të verdhë dhe me madhësi të ngjashme; ato e mbajnë formën gjatë pjekjes së gjatë dhe gatuhen njëkohësisht.
• Nëse tava është më e vogël, përdorni dy tava në vend që t'i grumbulloni patatet në dy shtresa, sepse patatet e grumbulluara zihen në vend që të piqen.
• Për lëkurë më krokante, kriposeni pulën disa orë më parë dhe lëreni të pambuluar në frigorifer, në raftin më të poshtëm, që lëkura të thahet; atëherë mos e kriposni sërish kur ta erëzoni.
• Mund të përdorni lëng pule në vend të ujit për shije më të thellë. Nëse lëngu është i blerë, ulni kripën dhe kontrolloni etiketën kur gatuani pa gluten.
• Ftohni mbetjet brenda dy orësh pas pjekjes, ruajini të mbuluara në frigorifer deri në 3 ditë dhe ngrohini në furrë në 180°C derisa të jenë shumë të nxehta në mes.

Si të Servirni

Shërbejeni tavën të ngrohtë, pasi të ketë pushuar 10 minuta, drejtpërdrejt në tryezë ose të ndarë në pjata. Në çdo pjatë vendosni një copë pule dhe disa copa patate, pastaj hidhni sipër një lugë nga salca që mblidhet në fund të tavës. Ndajini copat e gjoksit dhe të kofshëve në mënyrë të barabartë, sepse kanë shije dhe butësi të ndryshme.

Një sallatë e freskët e balancon yndyrën e pulës: në verë domate, kastraveca dhe qepë me vaj ulliri e uthull, në dimër lakër e grirë me karotë ose turshi shtëpie. Kosi i ftohtë ose dhalla shkojnë mirë anash, ashtu si edhe disa speca të skuqur. Mos harroni bukën, sepse lëngu në fund të tavës është ndër pjesët më të shijshme. Për pije, një verë e bardhë e thatë ose ujë mineral i ftohtë e plotësojnë vaktin pa e rënduar.

Variacione Rajonale

• Me pulë fshati: Pula fshati ka mish më të fortë dhe nuk zbutet në kohën e kësaj recete. Zieni më parë copat 40-50 minuta në ujë me pak kripë, pastaj vendosini mbi patate, përdorni 300 ml nga lëngu i zierjes në vend të ujit, ulni pak kripën e patateve dhe piqeni si më sipër.
• Me perime vere: Shtoni 2 speca të gjelbër në rripa dhe 2 domate të freskëta në feta mbi patate, para se të vendosni pulën. Ulni ujin në 200 ml, sepse domatet lëshojnë lëng.
• E bardhë, pa domate: Hiqni salcën e domates dhe specin e kuq, përdorni lëng pule në vend të ujit dhe shpërndani 30 g gjalpë në copa mbi patate para pjekjes.
• Me kërpudha: Shtoni 300 g kërpudha të plota ose të përgjysmuara kur hiqni letrën e aluminit; ato gatuhen në lëngun e tavës gjatë pjekjes pa mbulesë.

Çfarë është Tavë me Patate me Pulë – Pulë me Patate në Furrë?

Tava me patate me pulë është gjellë e pjekur në furrë, ku një pulë e prerë në copa piqet mbi patate në të njëjtën enë. Fjala tavë tregon enën e gjerë dhe të cekët, prej balte, qeramike ose metali, por në kuzhinën shqiptare i jep emrin edhe vetë gatimit, si te tavë kosi apo te tavë dheu. Përbërësit janë nga më të zakonshmit: patate, qepë, hudhër, vaj ulliri, pak salcë domateje, spec i kuq i ëmbël i bluar, rozmarinë dhe dafinë.

Ajo që e dallon nga recetat e tjera me pulë e patate është përdorimi i pulës së plotë. Kofshët, këmbët, krahët dhe gjoksi me kockë piqen bashkë, dhe secila pjesë jep yndyrën e lëngun e vet. Kocka dhe lëkura e mbrojnë mishin nga tharja, ndërsa lëngu që pikon mbi patate përzihet me ujin dhe me salcën e domates. Kështu krijohet një salcë e lehtë, e kuqërremtë, që mblidhet në fund të tavës dhe që patatet e thithin gradualisht.

Rezultati nuk është as gjellë me lëng, as pulë e thatë e pjekur, por diçka në mes. Patatet në qendër të tavës dalin të buta dhe të lagura nga salca, ndërsa ato në cepa skuqen dhe marrin kore. Në një enë të vetme përgatitet një vakt i plotë, me pak enë për të larë dhe pothuajse pa punë gjatë pjekjes, përveç një kontrolli kur hiqet letra e aluminit.

Historia e Pjatës

Nuk ka një vend apo datë të njohur ku të ketë lindur tava me patate me pulë. Pula e pjekur me patate në të njëjtën enë gatuhet në shumë vende të Mesdheut dhe të Ballkanit, me ndryshime të vogla në erëza, ndaj është më e saktë ta shohim si pjesë të një tradite të përbashkët të gatimit në furrë sesa si shpikje të një krahine të caktuar. Vetë fjala tavë ka hyrë në shqip nga turqishtja, ku tava do të thotë tigan ose enë gatimi.

Patatja është përbërësi më i ri i kësaj pjate. Ajo erdhi në Evropë nga Amerika e Jugut në shekullin XVI dhe u përhap në Ballkan shumë më vonë, ndaj bashkimi i pulës me patate është më i ri se shumë gatime të tjera tradicionale. Për një kohë të gjatë, në shumë familje fshatare pulat mbaheshin kryesisht për vezë, dhe therja e një pule shpesh lidhej me ardhjen e mysafirëve ose me një ditë feste.

Në shumë qytete të Ballkanit, përfshirë ato shqiptare, ishte zakon që tavat e përgatitura në shtëpi të çoheshin për pjekje në furrën e bukës së lagjes, sidomos para se furrat me gaz dhe ato elektrike të bëheshin të zakonshme në kuzhina. Sot tava me pulë e patate piqet në furrën e shtëpisë dhe është bërë drekë e përditshme familjare, sepse përbërësit gjenden lehtë dhe puna aktive është e pakët. Variantet ndryshojnë nga shtëpia në shtëpi, sidomos në erëza dhe në sasinë e lëngut.