Tavë Krapi - Receta Tradicionale

Hyrje

Tavë krapi është një nga gatimet e peshkut që lidhen më fort me Shkodrën dhe me bregun e liqenit të saj. Fetat e trasha të krapit, me lëkurë e me kockë, piqen në furrë mbi një shtrat të bollshëm qepësh, të zbutura ngadalë në vaj ulliri, bashkë me hudhër, domate dhe gjethe dafine. Kur del nga furra, qepët janë shkrirë e janë bërë të ëmbla, salca është trashur e ka marrë ngjyrë të kuqe, ndërsa mishi i bardhë i peshkut ndahet lehtë me pirun, i lëngshëm e i butë.

Puna më e rëndësishme bëhet para furrës. Krapi pastrohet mirë, sidomos nga membrana e errët në zgavrën e barkut, që mund t'i japë shije balte, pastaj kriposet, spërkatet me limon dhe pushon 20-30 minuta në frigorifer. Qepët gatuhen 12-15 minuta në zjarr mesatar, derisa të zbuten pa u skuqur, dhe vetëm atëherë shtohen pasta e domates, domatet dhe uji. Në furrë tava nuk përzihet, që fetat të mbeten të plota; mjafton ta kontrolloni peshkun pranë kockës dhe ta nxirrni sapo mishi të bëhet i bardhë e i patejdukshëm.

Me rreth një orë e gjysmë nga fillimi deri në tavolinë, kjo tavë i shkon më shumë drekës së së dielës ose një darke me miq sesa një mbrëmjeje të nxituar, edhe pse shumicën e kohës punën e bën furra. Është gatim i plotë: mjafton një bukë e mirë për salcën dhe një sallatë e freskët anash. Shijet bashkohen edhe më mirë kur tava rri, ndaj mund ta përgatisni një ditë përpara, ta ruani në frigorifer dhe ta ringrohni lehtë në furrë.

Përbërësit

Për 4 persona

Udhëzimet

1. Pastroni krapin: Nëse krapi është i plotë, kërkojini shitësit të peshkut ta pastrojë nga luspat, gushat dhe të brendshmet. Në shtëpi, hiqni me majën e një luge membranën e zezë që vesh barkun nga brenda dhe gjakun e mbledhur pranë kurrizit. Shpëlajeni shpejt me ujë të ftohtë, thajeni mirë me letër kuzhine dhe priteni në feta rreth 3 cm. Pastaj lani duart, thikën, dërrasën dhe lavamanin me ujë të nxehtë e sapun.
2. Kriposeni dhe lëreni të pushojë: Vendosni fetat në një pjatë të madhe dhe spërkatini nga të dyja anët me 1 lugë çaji kripë, me piperin e zi dhe me lëngun e gjysmë limoni. Mbulojini dhe lërini në frigorifer 20-30 minuta, ndërsa përgatitni salcën. Kripa e forcon pak mishin, që fetat të mos shpërbëhen në furrë, ndërsa limoni ndihmon që të zbutet shija e baltës.
3. Zbutni qepët: Ndizni furrën në 190°C, me nxehtësi lart e poshtë; nëse piqni në tavë balte, lëreni të fikur (shihni hapin 6). Në një tigan të gjerë ngrohni 4 lugë gjelle vaj ulliri në zjarr mesatar, shtoni rrathët e qepës me 1 lugë çaji kripë dhe gatuajini 12-15 minuta, duke i përzier shpesh. Qepët duhet të bëhen të buta, të tejdukshme e me ngjyrë të lehtë kashte, jo kafe. Shtoni fetat e hudhrës në 2 minutat e fundit.
4. Përgatitni salcën: Shtoni pastën e domates dhe piperin e kuq të ëmbël dhe përzieni për 1 minutë, pa i lënë të ngjiten në fund. Hidhni domatet e grira, gjethet e dafinës dhe 200 ml ujë të nxehtë. Lëreni salcën të ziejë lehtë 5-7 minuta, derisa të trashet pak, por të mbetet ende e lëngshme. Provojeni dhe rregulloni kripën, duke mbajtur parasysh që peshku është kripur.
5. Shtroni tavën: Lyeni me 1 lugë gjelle vaj ulliri një tavë balte ose qelqi rreth 25 x 35 cm. Shtroni në fund gjysmën e salcës me qepë, vendosni sipër fetat e krapit në një shtresë të vetme dhe mbulojini me salcën e mbetur, duke e lënë lëkurën e peshkut pak në dukje. Sipër vendosni feta të holla nga gjysma tjetër e limonit dhe hidhni lugën e fundit të vajit.
6. Piqeni në furrë: Futeni tavën në mes të furrës dhe piqeni pa mbulesë për 35-40 minuta, pa e përzier. Tavën e baltës futeni në furrë të ftohtë, ndizeni në 190°C dhe shtoni rreth 10 minuta te koha. Salca duhet të ziejë me flluska në anët dhe sipërfaqja të marrë njolla të arta. Nëse pas 20 minutash salca është pakësuar shumë dhe fillon të ngjitet, hidhni anash 50-100 ml ujë të nxehtë, pa e derdhur mbi peshk.
7. Kontrolloni nëse është gati: Pas 35 minutash (45 në tavë balte), futni majën e një thike në fetën më të trashë, pranë kockës së kurrizit. Krapi është gati kur mishi është i bardhë e i patejdukshëm deri te kocka dhe ndahet lehtë. Me termometër, brendësia duhet të arrijë 63°C. Nëse pranë kockës mishi duket ende rozë e i tejdukshëm, piqeni edhe 5 minuta dhe kontrollojeni sërish.
8. Lëreni të pushojë dhe servireni: Nxirreni tavën dhe vendoseni mbi një dërrasë druri. Lëreni të pushojë 10 minuta, që salca të trashet dhe fetat të ndahen më lehtë. Hiqni gjethet e dafinës dhe spërkatni majdanozin e grirë. Ndajeni me lugë të gjerë, duke marrë çdo fetë bashkë me qepët poshtë saj, dhe kujtojuni të ftuarve se krapi ka kocka të holla.

Këshilla nga Kuzhina

• Zgjidhni krap të freskët, me sy të ndritshëm e të fryrë, gusha të kuqe të ndezura dhe mish që kthehet në vend kur e shtypni me gisht. Era duhet të jetë e lehtë dhe e pastër, jo e fortë apo e thartë.
• Kërkojini shitësit të peshkut ta pastrojë krapin nga luspat e të brendshmet dhe t'jua presë në feta. Në shtëpi hiqni membranën e zezë të barkut dhe gjakun pranë kurrizit, sepse aty mblidhet shija e baltës.
• Pritini qepët në rrathë të hollë e të njëtrajtshëm, rreth 3 mm. Kështu zbuten të gjitha njëkohësisht dhe asnjë copë nuk mbetet e fortë në tavë.
• Nëse përdorni tavë balte, vendoseni në furrë të ftohtë dhe ndizeni furrën me tavën brenda, duke shtuar rreth 10 minuta te koha e pjekjes. Kur e nxirrni, vendoseni mbi dërrasë druri, jo mbi mermer të ftohtë ose sipërfaqe të lagur.
• Fetat nga bishti janë më të vogla dhe piqen më shpejt. Vendosini në mes të tavës, larg anëve që nxehen më shumë, ose mbulojini me më shumë salcë.
• Ruajeni tavën e mbetur në frigorifer brenda 2 orësh nga pjekja, të mbuluar mirë, dhe hajeni brenda 2 ditëve. Ringroheni të mbuluar në furrë në 160°C, derisa të nxehet mirë edhe në mes.

Si të Servirni

Servireni tavën drejt e në tavolinë, të nxehtë ose të ngrohtë, pasi të ketë pushuar rreth 10 minuta. Ndajeni me lugë të gjerë, që çdo fetë peshku të shkojë në pjatë bashkë me qepët dhe salcën poshtë saj, dhe hidhni sipër edhe një lugë nga salca e tavës. Vendosni në mes të tavolinës një pjatë bosh për kockat.

Salca kërkon bukë: bukë misri, bukë fshati me kore të fortë ose feta buke të thekura. Për ta mbajtur gatimin pa gluten, zgjidhni patate të ziera me pak vaj ulliri ose polentë. Anash shkon mirë një sallatë me marule, qepë të njomë dhe ullinj, ose një sallatë lakre me uthull, që e freskon gojën pas yndyrës së peshkut. Nëse shoqërohet me verë, një e bardhë e thatë i rri mirë.

Variacione Rajonale

• Me speca të kuq: Shtoni 2 speca të kuq të ëmbël, të prerë në rripa, bashkë me qepët në tigan. Salca del më e ëmbël dhe më e kuqe, pa e mbuluar shijen e peshkut.
• Me kumbulla të thata: Vendosni 8-10 kumbulla të thata pa bërthamë mes qepëve, para se të shtroni peshkun. Ato zbuten në furrë dhe i japin salcës një kontrast të ëmbël e të thartë.
• Me djegës: Shtoni bashkë me hudhrën 1 spec djegës të grirë ose 1/2 lugë çaji piper të kuq djegës, për një salcë pak më djegëse.
• Me fileto krapi: Për më pak kocka, përdorni rreth 800 g fileto me lëkurë. Bëni prerje të holla në mish çdo 3-4 mm, deri te lëkura, që të priten kockat e vogla, dhe piqini vetëm 20-25 minuta.
• Me patate: Shtroni në fund të tavës 500 g patate në feta 5 mm, të lyera me vaj e kripë, dhe piqini 20 minuta para se të shtoni qepët dhe peshkun. Patatet thithin salcë, ndaj shtoni 100 ml ujë më tepër.

Çfarë është Tavë Krapi - Receta Tradicionale?

Tavë krapi është pjatë kryesore me peshk ujërash të ëmbla, e pjekur në furrë në një enë të cekët, tradicionalisht prej balte. Krapi pritet me kockë e me lëkurë në feta rreth 3 centimetra të trasha, kriposet dhe vendoset mes dy shtresash salce me qepë, hudhër dhe domate. Në këtë version nuk ka patate apo perime të tjera që t'i ndajnë vëmendjen: shoqërues kryesor janë qepët, që peshojnë sa gjysma e peshkut.

Krapi i përshtatet mirë kësaj mënyre gatimi. Ka mish të fortë e mesatarisht të yndyrshëm, që nuk thahet lehtë gjatë pjekjes së gjatë dhe nuk shpërbëhet si peshqit me mish të butë. Shija e tij, pak tokësore, kërkon pikërisht atë që i jep salca: ëmbëlsinë e qepës së zbutur, thartirën e domates dhe të limonit, si dhe aromën e dafinës e të piperit të kuq.

Duhet ditur që krapi, përveç kockave të kurrizit dhe brinjëve, ka brenda mishit kocka të holla në formë Y-je. Fetat e trasha i bëjnë ato më të lehta për t'u gjetur, por gjithsesi krapi hahet me kujdes, sidomos nga fëmijët. Rezultati i duhur është peshk i bardhë e i patejdukshëm deri te kocka, që ndahet lehtë në copa, me salcë të trashë sa të mbulojë lugën dhe me qepë të buta, pa asnjë copë të fortë.

Historia e Pjatës

Krapi është peshk ujërash të ëmbla, me prejardhje nga rajonet rreth Detit të Zi e Detit Kaspik dhe nga Azia, dhe është ndër peshqit e parë që njerëzit nisën t'i rrisin. Në Kinë rritja e tij në pellgje ka histori shumë të vjetër, ndërsa në Evropë u përhap gjerësisht gjatë mesjetës, kur manastiret dhe pronat e mëdha mbanin pellgje peshku. Arsyeja ishte edhe fetare: në ditët e shumta të agjërimit të krishterë mishi nuk hahej, ndërsa peshku lejohej.

Kjo traditë ka mbetur e gjallë në disa vende të Evropës Qendrore, si Çekia, Sllovakia dhe Polonia, ku krapi është ende peshku i darkës së natës së Krishtlindjes. Në Shqipëri, krapi lidhet më shumë me liqenet, sidomos me Liqenin e Shkodrës, më të madhin në Gadishullin Ballkanik, të cilin Shqipëria e ndan me Malin e Zi. Peshkimi ka qenë prej kohësh burim jetese për fshatrat përreth tij, dhe krapi e cironka janë dy nga peshqit që lidhen më shumë me këtë liqen.

Nuk dihet kur u gatua për herë të parë tava e krapit në formën që njohim sot, dhe nuk ka një recetë të vetme të shkruar; çdo shtëpi e bën pak më ndryshe. Pjekja e peshkut me shumë qepë, vaj ulliri dhe domate njihet në gjithë Mesdheun lindor, ndërsa vetë fjala tavë është e përbashkët me turqishten dhe me disa gjuhë të Ballkanit. Domatja erdhi nga Amerika dhe u bë e zakonshme në këto kuzhina relativisht vonë, ndaj versionet më të vjetra ka mundësi të jenë gatuar pa të.