Omletë e Shpejtë me Perime dhe Djathë të Bardhë

Hyrje

Omleta me perime është nga ato gatime që zgjidhin një mëngjes ose një darkë të shpejtë me ato që gjenden zakonisht në kuzhinë: disa vezë, një qepë, një spec dhe një domate. Perimet kaurdisen lehtë në vaj ulliri, vezët e rrahura derdhen sipër dhe djathi i bardhë zbutet mbi sipërfaqe. Rezultati është një omletë e butë, me ëmbëlsinë e qepës dhe të specit, me freskinë e domates dhe me kripën e djathit, që del në tryezë për më pak se gjysmë ore, pa pasur nevojë për furrë.

Sekreti qëndron te rendi dhe te nxehtësia. Qepa dhe speci kaurdisen të parat, sepse kërkojnë më shumë kohë për t'u zbutur, ndërsa domatja shtohet pa fara dhe vetëm për dy minuta, që të mos e mbushë tiganin me lëng. Vezët rrihen me pirun vetëm sa të bashkohen, pastaj gatuhen në zjarr mesatar të ulët. Kapaku në minutat e fundit e mpiks sipërfaqen me avull, pa pasur nevojë ta ktheni omletën dhe pa e tharë fundin. Djathi shtohet sipër në fund, që të zbutet pa u ngjitur në tigan.

Kjo omletë shkon si mëngjes i ngrohtë me bukë të thekur dhe një gotë çaj, por edhe si drekë e lehtë me sallatë jeshile, kur nuk keni kohë për gatim të gjatë. Është zgjidhje e mirë edhe për ditët kur në frigorifer kanë mbetur pak perime që duhen përdorur. Receta jepet për dy persona dhe dyfishohet lehtë: mjafton të gatuani dy omleta njëra pas tjetrës në të njëjtin tigan, ose të ndiqni variantin në furrë. Me pak bukë dhe një sallatë anash, bëhet vakt i plotë.

Përbërësit

Për 2 persona

Udhëzimet

1. Përgatitja e perimeve: Qëroni qepën, përgjysmojeni dhe grijeni në gjysmëhëna të holla. Hiqni bishtin dhe farat e specit, pastaj priteni në rripa të hollë, të gjatë rreth 4 cm. Përgjysmoni domaten, nxirrni farat dhe lëngun me një lugë çaji dhe pritini tulin në kubikë të vegjël. Thërrmoni djathin e bardhë me gishta dhe grini imët majdanozin. Mbajini të gjitha pranë sobës, sepse gatimi ecën shpejt.
2. Rrahja e vezëve: Thyejini vezët një nga një në një filxhan të vogël, që të hiqni lehtë ndonjë copë lëvozhge, dhe kalojini në një tas. Shtoni qumështin, kripën dhe piperin. Rrihini me pirun për rreth 30 sekonda, vetëm sa të bashkohen plotësisht të verdhat me të bardhat dhe të mos shihen më vija të bardha. Lani duart pasi të keni prekur lëvozhgat e vezëve.
3. Kaurdisja e qepës dhe e specit: Ngrohni vajin e ullirit në një tigan që nuk ngjit, me diametër rreth 24 cm, në zjarr mesatar. Shtoni qepën dhe specin dhe kaurdisini për 4–5 minuta, duke i trazuar herë pas here me shpatull, derisa qepa të bëhet e tejdukshme dhe speci të zbutet. Mos i lini të marrin ngjyrë kafe të errët, përndryshe omleta merr shije të hidhur.
4. Shtimi i domates: Shtoni kubikët e domates në tigan dhe gatuajini për 2 minuta, duke i trazuar, derisa të zbuten pak dhe lëngu që lëshojnë të avullojë pothuajse plotësisht. Pastaj shpërndani perimet në mënyrë të barabartë në gjithë fundin e tiganit, që vezët të mbulojnë çdo pjesë dhe omleta të dalë me trashësi të njëtrajtshme.
5. Derdhja e vezëve: Ulni zjarrin në mesatar të ulët dhe derdhni vezët e rrahura mbi perime. Anojeni tiganin që masa të arrijë deri në anë. Lëreni 1 minutë pa e prekur, pastaj me shpatull silikoni ngrini lehtë anët e mpiksura dhe anoni tiganin që veza ende e lëngshme të rrjedhë poshtë tyre. Përsëriteni 2–3 herë gjatë 1–2 minutave.
6. Djathi dhe kapaku: Kur fundi është mpiksur, por sipërfaqja është ende e lagësht, shpërndani sipër djathin e thërrmuar dhe majdanozin. Mbulojeni tiganin me kapak dhe gatuajeni në zjarr të ulët për 3–4 minuta, derisa sipërfaqja të mpikset dhe djathi të zbutet. Ngrini një cep me shpatull: fundi duhet të ketë marrë ngjyrë të artë, jo kafe të errët.
7. Kontrolli, palosja dhe servirja: Shtypni lehtë qendrën me shpatull: nëse nuk del vezë e lëngshme, omleta është gati. Për fëmijë të vegjël, gra shtatzëna dhe të moshuar gatuajeni derisa qendra të jetë plotësisht e fortë, rreth 71°C. Kaloni shpatullën poshtë omletës që të shkëputet, paloseni në gjysmë, rrëshqiteni në pjatë, prisni në dy pjesë dhe shërbejeni menjëherë.

Këshilla nga Kuzhina

• Përdorni tigan që nuk ngjit me diametër rreth 24 cm për katër vezë: në tigan më të madh omleta del e hollë dhe thahet, në më të vogël del e trashë dhe mbetet e papjekur në mes.
• Mund të përdorni spec të kuq ose të verdhë në vend të specit të gjelbër: janë më të ëmbël dhe i japin omletës më shumë ngjyrë.
• Shtoni majdanozin sipër vezëve në fund, jo bashkë me perimet që kaurdisen, që të ruajë ngjyrën e gjelbër dhe aromën e freskët.
• Mbani zjarrin mesatar të ulët pasi derdhni vezët: nxehtësia e fortë e skuq fundin shumë përpara se të mpikset sipërfaqja.
• Prisni të gjitha perimet dhe rrihni vezët para se të ndizni zjarrin, sepse gatimi zgjat pak minuta dhe nuk lë kohë për prerje ndërkohë.

Si të Servirni

Shërbejeni omletën menjëherë sapo e hiqni nga zjarri, kur është ende e butë në mes dhe djathi është i ngrohtë. Rrëshqiteni në pjatë të ngrohtë, prisni në dy pjesë dhe spërkatni sipër pak majdanoz ose piper të sapobluar. Për mëngjes, shoqërojeni me bukë fshati të thekur, ullinj të zinj dhe një gotë çaj mali ose një tas kos të freskët. Kur shtroni tryezë me disa gatime, omleta e prerë në katër copa shkon edhe si meze.

Për drekë ose darkë të lehtë, vendosni anash një sallatë me domate dhe kastravec me vaj ulliri, ose në dimër një sallatë me lakër të grirë dhe limon. Turshitë e shtëpisë dhe specat e pjekur i shkojnë gjithashtu mirë. Omleta që tepron ruhet në frigorifer në enë të mbyllur dhe hahet brenda dy ditësh, por butësia dhe shija janë më të mira kur hahet e sapogatuar.

Variacione Rajonale

• Me spinaq dhe gjizë: Pasi zbutet qepa, shtoni rreth 60 g spinaq të njomë dhe gatuajeni derisa të vyshket e të avullojë lëngu; në vend të djathit të bardhë përdorni 2 lugë gjelle gjizë.
• Me kungulleshkë dhe nenexhik: Zëvendësoni specin me një kungulleshkë të vogël të grirë në rende dhe të shtrydhur mirë, dhe shtoni në vezët e rrahura një majë nenexhik të thatë.
• Me kërpudha: Kaurdisni 100 g kërpudha të prera në feta bashkë me qepën derisa të avullojë lëngu i tyre, pastaj vazhdoni me domaten dhe vezët si në recetë.
• Në furrë për katër persona: Dyfishoni sasitë, kaurdisni perimet në një tigan rreth 26–28 cm që futet në furrë, derdhni vezët dhe piqeni në furrë të parangrohur në 180°C për rreth 15–18 minuta, derisa qendra të mpikset plotësisht.
• Pa bulmet: Hiqni qumështin dhe djathin, kriposni vezët me rreth 1/2 lugë çaji kripë dhe në fund shtoni më shumë majdanoz dhe disa ullinj të zinj të prerë në rrathë.

Çfarë është Omletë e Shpejtë me Perime dhe Djathë të Bardhë?

Omleta është gatim me vezë të rrahura që gatuhen në tigan me pak yndyrë derisa të mpiksen në një shtresë të vetme, e cila pastaj paloset ose shërbehet e hapur. Ndryshe nga vezët e trazuara, masa nuk shpërndahet në copa gjatë gatimit, por mbetet e plotë. Ndryshe nga vezët syze, të verdhat dhe të bardhat përzihen që në fillim, ndaj ngjyra dhe tekstura dalin të njëtrajtshme nga njëri skaj te tjetri.

Në versionin me perime, mbushja nuk vendoset mbi omletën e gatuar, por kaurdiset në të njëjtin tigan dhe vezët derdhen drejt mbi të. Kështu perimet shpërndahen në gjithë omletën dhe çdo kafshatë ka pak nga secila. Qepa dhe speci japin ëmbëlsi, domatja freski, majdanozi aromë barishteje, ndërsa djathi i bardhë në shëllirë sjell kripë dhe një shije lehtësisht të thartë, aq sa vezët kanë nevojë vetëm për pak kripë shtesë.

Pak qumësht në vezët e rrahura e bën omletën pak më të butë, por butësia varet kryesisht nga zjarri i moderuar dhe nga gatimi i shkurtër. Ky version gatuhet tërësisht në sobë, me kapak, dhe nuk mbaron në furrë, siç bëhet shpesh me fritatën italiane, as nuk trazohet vazhdimisht si menemeni turk me domate e speca. Është omletë e plotë, e palosur në gjysmë dhe e prerë në dy pjesë.

Historia e Pjatës

Vezët e rrahura dhe të gatuara në tigan janë ndër gatimet më të vjetra dhe më të përhapura, ndaj omleta si ide nuk mund të lidhet me një vend të vetëm. Në librin romak të gatimit që i atribuohet Apicit përshkruhet një gatim me vezë të rrahura me qumësht, i gatuar në tigan, që shpesh përmendet si paraardhës i largët i saj. Megjithatë, nuk ka mënyrë për të ndjekur një vijë të drejtpërdrejtë nga ai gatim te omleta e sotme.

Vetë fjala omletë vjen nga frëngjishtja omelette, fjalë e dokumentuar në atë gjuhë prej disa shekujsh. Në Mesdhe dhe në Ballkan njihen prej kohësh gatime të afërta me vezë dhe perime: fritata në Itali, tortilja me patate në Spanjë, menemeni në Turqi. Secili vend e ka përshtatur gatimin sipas perimeve, djathërave dhe yndyrave që ka pasur në dorë, ndaj ngjashmëria mes tyre nuk tregon domosdoshmërisht një origjinë të përbashkët.

Në Shqipëri, vezët dhe perimet e kopshtit kanë qenë prej kohësh ushqim i përditshëm në shumë shtëpi, sidomos në fshat, ku shumë familje mbanin pula në oborr. Vezët me domate, me speca ose me djathë janë gatime të zakonshme shtëpie, dhe omleta me perime u përket po kësaj familjeje gatimesh të shpejta. Nuk ka të dhëna të sigurta se kur fjala omletë hyri në përdorim të gjerë në shqip; sot ajo gatuhet kudo në vend, si mëngjes ose darkë e lehtë.