Petulla me Qumësht - Receta e Butë

Hyrje

Petulla me qumësht janë petullat e shpejta të shtëpisë, ato që mund t'i nxirrni në tryezë një mëngjes të zakonshëm pa pritur me orë të tëra që brumi të ngrihet. Në vend të majasë, këtu punon pluhuri pjekës, ndërsa qumështi dhe vezët i japin brumit trup dhe një ëmbëlsi të lehtë. Dalin topa të artë e të fryrë, me kore të hollë që kërcet pak nën dhëmbë dhe brendësi të butë si kek. Nuk kërkojnë pajisje të veçanta: mjaftojnë një tas, një tigan i thellë dhe dy lugë gjelle.

Puna nis me vezët e rrahura me sheqerin, ku shtohen qumështi dhe vanilja. Mielli, i situr bashkë me pluhurin pjekës dhe kripën, hyn pak nga pak, derisa brumi të jetë i trashë dhe të bjerë nga luga në copa të rënda. Pas dhjetë minutash pushim, brumi hidhet me lugë në vaj të nxehtë, rreth 170°C. Kjo temperaturë është çelësi: në vaj më të ftohtë petullat thithin yndyrë, në vaj më të nxehtë marrin ngjyrë jashtë dhe mbeten të papjekura brenda. Termometri ndihmon, por mjafton edhe një provë me pak brumë.

Janë të përshtatshme për mëngjeset e fundjavës, kur familja ulet bashkë në tryezë, ose për një darkë të lehtë me djathë të bardhë dhe çaj mali. Fëmijët zakonisht i duan me sheqer pluhur, mjaltë ose reçel, ndërsa të rriturit shpesh i hanë me djathë e ullinj, si pjesë e një mëngjesi të kripur. Meqë brumi nuk ka maja, receta ju del në ndihmë kur vijnë mysafirë pa njoftim ose kur maja ka mbaruar. Sasia mjafton për pesë veta, rreth gjashtë deri në shtatë petulla për person.

Përbërësit

Për 5 persona

Udhëzimet

1. Përbërësit e thatë: Nxirrni qumështin dhe vezët nga frigoriferi rreth 20 minuta para se të filloni, që brumi të mos dalë i ftohtë. Në një tas mesatar sitni miellin bashkë me pluhurin pjekës dhe kripën, pastaj përziejini me lugë që pluhuri të shpërndahet njësoj. Pluhuri pjekës i grumbulluar në një vend lë kokrriza me shije të hidhur dhe petulla që fryhen në mënyrë të pabarabartë.
2. Vezët dhe qumështi: Në një tas të madh rrihni vezët me sheqerin me rrahëse dore për rreth 1 minutë, derisa të shkumëzojnë dhe të marrin ngjyrë pak më të çelët. Shtoni qumështin dhe vaniljen, nëse e përdorni, dhe trazoni derisa masa të jetë e njëtrajtshme. Tasi i madh ju lejon ta shtoni miellin në hapin tjetër pa e derdhur jashtë.
3. Brumi i trashë: Hidhni përzierjen e miellit në pjesën e lëngshme në tri herë, duke e trazuar me lugë druri pas çdo hedhjeje. Ndaloni sapo të zhduken kokrrizat e mëdha, sepse trazimi i tepërt e bën brumin elastik dhe petullat të forta. Brumi duhet të jetë i trashë, të ngjitet pas lugës dhe të bjerë prej saj ngadalë, në copa, jo të rrjedhë si lëng.
4. Pushimi dhe ngrohja e vajit: Mbulojeni tasin dhe lëreni brumin të pushojë 10 minuta; mielli thith lëngun dhe pluhuri pjekës nis të krijojë flluska të imta. Ndërkohë hidhni vajin në një tigan të thellë 22-24 cm ose në një tenxhere të gjerë, 2-3 cm thellësi dhe jo më shumë se gjysma e enës. Ngroheni në zjarr mesatar deri në 170-175°C.
5. Prova e vajit: Nëse nuk keni termometër, hidhni në vaj një copë të vogël brumi. Në temperaturën e duhur ajo rrethohet menjëherë nga flluska të imta, del në sipërfaqe brenda pak sekondash dhe merr ngjyrë të artë për rreth 1 minutë. Nëse errësohet më shpejt, ulni zjarrin; nëse rri në fund pa flluska, prisni edhe pak. Mos e lini kurrë vajin e nxehtë pa mbikëqyrje.
6. Skuqja e petullave: Zhytni një lugë gjelle në vajin e nxehtë, mbusheni me brumë dhe shtyjeni brumin në vaj me një lugë të dytë. Hidhni 6-7 petulla njëherësh, pa e mbingarkuar tiganin, që vaji të mos ftohet. Skuqini 2-3 minuta për anë dhe kthejini me lugë me vrima ose me pirun kur ana e poshtme merr ngjyrë kafe të artë; disa kthehen vetë kur fryhen.
7. Kontrolli i brendësisë: Nxirrini petullat e radhës së parë me lugë me vrima dhe kullojini mbi letër kuzhine. Çani njërën në mes: brendësia duhet të jetë e bardhë, e butë dhe me flluska, pa brumë të lagësht apo ngjitës, sepse brumi përmban vezë të papjekura. Nëse qendra ka mbetur e papjekur, kthejini në vaj edhe 1-2 minuta, ulni pak zjarrin dhe skuqini radhët e tjera pak më gjatë.
8. Radhët e tjera dhe servirja: Para çdo radhe të re hiqni me lugë me vrima copat e vogla të brumit që kanë mbetur në vaj dhe prisni që vaji të rikthehet në 170°C. Kur të keni skuqur gjithë brumin, fikni zjarrin dhe lëreni vajin të ftohet aty ku është. Spërkatini petullat me sheqer pluhur, nëse e përdorni, dhe shërbejini menjëherë.

Këshilla nga Kuzhina

• Mbajeni brumin të trashë: nëse rrjedh nga luga si lëng, petullat hapen në vaj dhe dalin të sheshta. Në atë rast shtoni 1-2 lugë gjelle miell; nëse është tepër i fortë, hollojeni me pak qumësht.
• Përdorni vaj pa shije të fortë që duron nxehtësinë, si vaj luledielli ose misri. Vaji i ullirit ekstra i virgjër u jep petullave shije të rëndë dhe për skuqje të thellë del i shtrenjtë.
• Zhytni lugën në vajin e nxehtë para çdo petulle; brumi rrëshqet vetë dhe nuk lë bishta të hollë që digjen.
• Rregulloni zjarrin gjatë gjithë skuqjes, jo vetëm në fillim. Çdo radhë e re e ul temperaturën, ndërsa pas disa radhësh vaji priret të nxehet tepër.
• Mbani petullat e para të ngrohta në furrë në 90°C, mbi një rrjetë, derisa të skuqni të tjerat. Mbi rrjetë korja mbetet e thatë dhe nuk zbutet nga avulli.

Si të Servirni

Petullat shijohen më mirë të ngrohta, sa më shpejt pasi dalin nga vaji, kur korja ende kërcet. Vendosini në një pjatë të gjerë, jo në grumbull të lartë, që petullat e poshtme të mos zbuten nga avulli dhe nga pesha e atyre sipër. Për mëngjes të ëmbël, spërkatini me sheqer pluhur ose shërbejini me mjaltë, reçel kumbulle, fiku ose dredhëze, bashkë me një gotë qumësht të ngrohtë.

Versioni i kripur është po aq i zakonshëm në tryezat shqiptare: petulla me djathë të bardhë, gjizë, ullinj dhe domate të prera, ose me kos të trashë anash. Nëse i shërbeni për një darkë të lehtë, një sallatë jeshile me lëng limoni e balancon yndyrën e skuqjes. Për pije, çaji i malit, kafeja ose dhalla e ftohtë janë shoqëruesit më të zakonshëm. Kur keni mysafirë, vendosni në tryezë dy pjata, një me shoqërues të ëmbël e një me të kripur, dhe secili zgjedh sipas qejfit.

Variacione Rajonale

• Petulla me kos: Zëvendësoni gjysmën e qumështit me kos dhe shtoni 1/4 lugë çaji sodë buke bashkë me pluhurin pjekës. Petullat dalin me shije pak të thartë dhe brendësi edhe më të butë; nëse brumi trashet tepër, shtoni pak qumësht.
• Petulla të kripura me djathë: Hiqni sheqerin dhe vaniljen, pakësoni kripën në një majë dhe përzieni në brumë 100 g djathë të bardhë të thërrmuar me 2 lugë gjelle kopër ose majdanoz të grirë. Shërbejini me kos ose me domate të prera.
• Petulla me mollë: Shtoni në brumë një mollë të qëruar, të prerë në kubikë të vegjël, dhe një majë kanellë. Skuqini rreth një minutë më gjatë, sepse molla lëshon lagështi.
• Petulla me rrush të thatë: Njomni 50 g rrush të thatë për 10 minuta në ujë të ngrohtë, thajini mirë dhe shtojini në brumë bashkë me lëkurën e grirë të gjysmë limoni.

Çfarë është Petulla me Qumësht - Receta e Butë?

Petulla me qumësht janë petulla pa maja, që shumë i quajnë petulla të shpejta me qumësht. Janë copa brumi të trashë, të hedhura me lugë dhe të skuqura në vaj të thellë, që fryhen falë pluhurit pjekës dhe jo fermentimit. Petullat klasike me ujë e maja kërkojnë një deri në dy orë që brumi të ngrihet, ndërsa këtu brumi përdoret pas një pushimi të shkurtër. Dallohen edhe nga pancakes, të cilat piqen të sheshta në tigan me pak yndyrë; petullat zhyten në vaj dhe marrin formë të rrumbullakët, të parregullt.

Çdo përbërës ka rolin e vet. Mielli jep strukturën, qumështi e zbut brendësinë dhe e ndihmon koren të marrë ngjyrë të artë, ndërsa vezët e lidhin brumin që të mos shpërbëhet në vaj. Pluhuri pjekës çliron dioksid karboni kur laget dhe sërish kur nxehet, prandaj petullat fryhen sapo prekin vajin. Sheqeri është i paktë, sa për ngjyrë dhe shije të rrumbullakët, kështu që petullat shkojnë njësoj mirë me mjaltë ose me djathë.

Petullat e arritura i njihni kur çani një prej tyre: brendësia është e bardhë, e butë dhe me flluska të imta, pa vija brumi të lagësht. Korja është e hollë dhe e thatë në prekje, jo e trashë dhe e yndyrshme. Nëse petullat lënë njolla të mëdha vaji mbi letrën e kuzhinës, vaji nuk ka qenë mjaftueshëm i nxehtë.

Historia e Pjatës

Petullat janë ndër gatimet më të njohura të kuzhinës shqiptare dhe gatuhen në Shqipëri, në Kosovë e në trevat e tjera shqiptare; në të folmet gege quhen shpesh petlla. Brumë të skuqur në vaj ka pothuajse çdo kuzhinë e Ballkanit dhe e Mesdheut, si ushtipci te serbët e boshnjakët ose loukoumades te grekët. Ku nisi kjo traditë dhe kush e mori nga kush nuk dihet me siguri, ndaj ngjashmëria tregon më shumë një gatim të përbashkët të rajonit sesa një origjinë të vetme.

Për një kohë të gjatë, brumi i petullave është ngritur me tharm ose me maja dhe është lënë të fermentojë me orë të tëra. Pluhuri pjekës, përzierje e sodës së bukës me një përbërës acid, u zhvillua në Evropë dhe në Amerikë gjatë shekullit XIX dhe me kohë filloi të shitej në paketa të vogla për përdorim në shtëpi. Kur saktësisht hyri në kuzhinat shqiptare nuk është dokumentuar mirë, por sot pakoja e vogël e pluhurit pjekës gjendet pothuajse në çdo shtëpi.

Petullat me qumësht dhe pluhur pjekës janë, pra, një përshtatje më e vonë e një gatimi të vjetër. Nuk ka datë apo vend të njohur ku u gatuan për herë të parë, dhe receta njihet sidomos si zgjidhje praktike për ditët kur nuk ka kohë për fermentim. Sot të dyja mënyrat jetojnë krah njëra-tjetrës, dhe shumë familje në Shqipëri, në Kosovë e në diasporë i gatuajnë petullat herë me maja, herë me pluhur pjekës.