Supë Orizi me Mëlçi Pule, Vezë dhe Limon

Hyrje

Kjo supë orizi me mëlçi pule është nga ato gatime shtëpie që bëhen me pak shpenzime dhe pa shumë punë, por që ngopin si një vakt i plotë. Mëlçitë, të prera në kubikë të vegjël, i japin lëngut një shije të thellë e të pasur, orizi e trash lehtë supën, ndërsa vezët e rrahura me limon e kthejnë në fund në një lëng të butë si kadife, të verdhë të çelët, me një thartirë të freskët. Në kuzhinën shqiptare të brendshmet kanë pasur gjithmonë vendin e tyre, dhe kjo supë është një nga mënyrat më të thjeshta për t’i vënë mëlçitë e pulës në tryezë.

Receta ka dy pika që kërkojnë vëmendje. E para janë mëlçitë: ato kaurdisen shkurt në gjalpë, nxirren mënjanë dhe kthehen në tenxhere vetëm në minutat e fundit, që të gatuhen plotësisht pa u bërë të forta e kokrrizore. E dyta është lidhja me vezë dhe limon. Vezët rrihen mirë, limoni shtohet pak nga pak dhe, para se masa të shkojë në tenxhere, zbutet me lëng të nxehtë të derdhur në fije të hollë. Kështu vezët ngrohen gradualisht dhe supa trashet pa u prerë. Pjesa tjetër është e thjeshtë: qepë, karotë dhe selino të zbutura ngadalë, lëng pule i mirë dhe oriz me kokërr të shkurtër.

Kjo supë shkon mirë si drekë e lehtë në ditët e ftohta, si pjatë e parë para një gatimi me perime, ose në mbrëmje, kur doni diçka të ngrohtë pa u rënduar. Me një copë bukë dhe një sallatë jeshile bëhet vakt i plotë për katër veta. Përgatitja zgjat rreth njëzet minuta dhe gatimi rreth dyzet, kështu që del pa vështirësi edhe në një ditë pune.

Përbërësit

Për 4 persona

Udhëzimet

1. Pastrimi i mëlçive: Kullojini mëlçitë nga lëngu i paketimit dhe thajini me letër kuzhine; mos i lani nën rubinet, sepse spërkatjet i përhapin bakteret në lavaman. Me thikë të mprehtë hiqni dhjamin, fijet e bardha dhe çdo njollë jeshile, sepse ajo vjen nga tëmthi dhe e bën supën të hidhur. Pritini në kubikë rreth 1 cm dhe mbajini në frigorifer. Pas punës me mëlçitë e pagatuara, lani mirë duart, thikën dhe dërrasën me ujë të ngrohtë e sapun.
2. Kaurdisja e shkurtër e mëlçive: Në një tenxhere me fund të trashë, me kapacitet rreth 3 litra, shkrini 15 g gjalpë në zjarr të fortë derisa të shkumëzojë. Shtoni mëlçitë në një shtresë të vetme (nëse nuk nxënë, punoni në dy herë) dhe kaurdisini 2–3 minuta, duke i kthyer, derisa të marrin ngjyrë nga jashtë, por të mbeten rozë brenda. Nxirrini me lugë me vrima në një pjatë dhe mbulojini. Lëreni në tenxhere lëngun që kanë lëshuar.
3. Baza e perimeve: Ulni zjarrin në nivel mesatar dhe shtoni në të njëjtën tenxhere gjalpin e mbetur. Hidhni qepën, karotën dhe selinon bashkë me një majë kripë. Kaurdisini 6–7 minuta, duke i trazuar herë pas here, derisa qepa të bëhet e tejdukshme dhe karota të zbutet pak. Perimet nuk duhet të skuqen; mjafton që të lëshojnë aromë dhe të mbledhin shijen e mëlçive nga fundi i tenxheres.
4. Zierja e orizit: Hidhni lëngun e nxehtë të pulës dhe kruani fundin e tenxheres me lugë druri, që të shkëputen gjurmët e kaurdisjes. Kur të marrë valë, hiqni shkumën që del sipër. Shtoni orizin e shpëlarë, ulni zjarrin që supa të ziejë lehtë dhe gatuajeni 12 minuta me kapak gjysmë të hapur, duke e trazuar herë pas here që orizi të mos ngjitet në fund.
5. Kthimi i mëlçive: Kthejini mëlçitë në tenxhere bashkë me lëngun që kanë lëshuar në pjatë. Lëreni supën të ziejë lehtë edhe 6–8 minuta, derisa orizi të jetë i butë dhe mëlçitë të gatuhen plotësisht: kur e çani një kubik, brenda duhet të jetë kafe e çelët, pa asnjë gjurmë rozë (temperatura e sigurt në qendër është 74°C). Provoni supën, rregulloni kripën dhe hiqeni tenxheren nga zjarri për 2–3 minuta, që të pushojë së vluari.
6. Vezët me limon: Ndërkohë rrahni vezët në një tas derisa të shkumëzojnë lehtë, rreth një minutë. Hidhni lëngun e limonit pak nga pak, pa ndaluar së rrahuri. Pastaj merrni me garuzhdë lëng të nxehtë nga supa, rreth 250 ml gjithsej, dhe hidheni në tas në fije të hollë, duke rrahur vazhdimisht. Kështu vezët ngrohen gradualisht dhe nuk mpiksen kur futen në tenxhere.
7. Lidhja e supës: Hidheni përzierjen e vezëve ngadalë në tenxhere, duke trazuar supën pa ndërprerje me lëvizje rrethore. Kthejeni tenxheren në zjarr shumë të ulët dhe trazojeni 2–3 minuta, derisa supa të avullojë fort, të trashet pak dhe të marrë ngjyrë të verdhë të çelët. Mos e lini të vlojë, sepse vezët priten në fije dhe lëngu humbet butësinë.
8. Servirja: Hiqeni nga zjarri, shtoni gjysmën e majdanozit dhe piper të zi sipas shijes. Ndajeni menjëherë në tasa të ngrohur, duke u kujdesur që mëlçitë dhe orizi të shpërndahen njëlloj në çdo porcion. Hidhni sipër majdanozin e mbetur dhe shërbejeni pa e lënë të presë, sepse orizi vazhdon të thithë lëng dhe supa trashet ndërsa ftohet.

Këshilla nga Kuzhina

• Zgjidhni mëlçi të freskëta, të shndritshme dhe pa erë të rëndë, dhe gatuajini brenda ditës ose më së voni të nesërmen.
• Nxirrini vezët nga frigoriferi rreth 30 minuta para gatimit; vezët në temperaturë dhome priten më vështirë kur takohen me lëngun e nxehtë.
• Shtojeni limonin me masë: filloni me 2 lugë gjelle dhe shtoni pjesën tjetër vetëm nëse ju duket se supës i mungon thartira. Thartira duhet të ndihet, jo të mbulojë shijen e mëlçive.
• Nëse përdorni lëng pule të blerë, zgjidhni një me pak kripë dhe pa gluten, dhe rregulloni kripën vetëm në fund, pasi të ketë zier orizi.
• Mund ta përgatisni bazën me perime dhe lëng disa orë më parë dhe ta mbani në frigorifer. Para servirjes çojeni në valë, kaurdisni mëlçitë në një tigan të veçantë, zieni orizin dhe lidheni supën me vezë e limon në çast.

Si të Servirni

Shërbejeni supën menjëherë pasi e keni lidhur me vezë, në tasa të ngrohur paraprakisht, sepse lëngu me vezë humbet shkëlqimin dhe trashet kur ftohet. Spërkateni çdo tas me majdanoz të grirë dhe pak piper të zi të sapobluar, që i jep një djegësirë të lehtë butësisë së vezëve. Bukë fshati, bukë misri ose feta buke të thekura me pak vaj ulliri shkojnë shumë mirë për ta mbledhur lëngun deri në fund. Si pjatë e dytë zgjidhni diçka të lehtë dhe pa salcë të rëndë: perime të pjekura, një sallatë me marule e qepë të njomë, ose një copë djathë të bardhë me ullinj. Nëse supa është vakti kryesor, mjafton një sallatë jeshile me kastravec dhe pak bukë. Për pije mjafton ujë i freskët ose një gotë verë e bardhë e thatë.

Variacione Rajonale

• Me mish pule: Pritni 300 g kofshë pule pa kockë në kubikë të vegjël dhe hidhini në lëng bashkë me orizin; për rreth 20 minuta zierje gatuhen plotësisht. Mëlçitë kthehen në fund si zakonisht dhe supa del më ngopëse.
• Me kos në vend të limonit: Rrahni vezët me 150 g kos të plotë dhe 1 lugë gjelle miell, pastaj zbutini me lëng të nxehtë si në recetë. Mielli e mban kosin të mos pritet; supa del më kremoze dhe me thartirë më të butë, por me miellin nuk është më pa gluten.
• Me të brendshme të tjera: Shtoni rreth 200 g mullëza (stomakë) dhe zemra pule, të pastruara e të prera imët, në lëngun e nxehtë dhe zijini 40–50 minuta para se të hidhni orizin, sepse janë shumë më të forta se mëlçitë.
• Me gjalpë dhe piper të kuq: Para servirjes shkrini 15 g gjalpë me 1/2 lugë çaji piper të kuq të ëmbël dhe hidhni nga pak mbi çdo tas.
• Me kopër: Zëvendësoni majdanozin me kopër të freskët të grirë, që i shkon mirë thartirës së limonit.

Çfarë është Supë Orizi me Mëlçi Pule, Vezë dhe Limon?

Supa e orizit me mëlçi pule është një supë e lëngshme, por me trup, e ndërtuar mbi një bazë perimesh të kaurdisura në gjalpë, orizin që zihet drejtpërdrejt në lëngun e pulës dhe mëlçitë e prera imët. Në fund ajo lidhet me vezë dhe limon, një mënyrë trashjeje që përdoret gjerësisht në Shqipëri dhe në shumë vende të Ballkanit për supat e pulës, të peshkut dhe të të brendshmeve. Rezultati nuk është krem dhe as çorbë e trashë: lëngu mbetet i rrjedhshëm, mbulon lehtë lugën dhe ka një thartirë të butë që balancon shijen e fortë të mëlçisë.

Mëlçia e pulës është nga të brendshmet më të buta dhe gatuhet shpejt. Prandaj në këtë recetë ajo nuk zihet bashkë me orizin që nga fillimi, por kthehet në tenxhere kur orizi është pothuajse gati. Kjo e mban të butë nga brenda dhe shmang shijen metalike që del kur mëlçia gatuhet tepër. Orizi me kokërr të shkurtër ose mesatare lëshon pak niseshte dhe i jep supës trup edhe para se të shtohen vezët. Majdanozi i freskët dhe piperi i zi në fund e mbyllin shijen pa e mbuluar.

Historia e Pjatës

Nuk ka të dhëna të sakta se kur dhe ku u gatua për herë të parë supa me oriz dhe mëlçi pule. Është gatim shtëpie që zakonisht mësohet duke gatuar, jo nga libri, prandaj ndryshon pak nga një familje te tjetra. Ajo që dihet mirë është se kuzhina shqiptare ka pasur gjithmonë vend për të brendshmet. Paçja, kukureci dhe fërgesa me mëlçi janë shembuj të njohur të një tradite ku nuk shkonte dëm asnjë pjesë e kafshës, prandaj është e natyrshme që edhe mëlçitë e pulës të përdoren në supat e përditshme.

Orizi u bë më i zakonshëm në kuzhinat e Ballkanit gjatë periudhës osmane, kur gatime si pilafi zunë vend të rëndësishëm në tryezë. Edhe lidhja me vezë dhe limon është e pranishme në shumë kuzhina të rajonit: në Greqi njihet si avgolemono, në Turqi si terbiye, ndërsa në Shqipëri flitet thjesht për supë “me vezë e limon”. Origjina e saktë e kësaj teknike nuk është e qartë dhe nuk mund t’i atribuohet një vendi të vetëm. Sot supa me mëlçi pule gatuhet në shumë krahina, pa një variant të vetëm të pranuar: dikush e lidh me kos në vend të limonit, dikush shton mish pule ose të brendshme të tjera, dikush e trash me pak miell. Boshti mbetet i njëjtë: një supë e thjeshtë dhe ushqyese, me përbërës që gjenden lehtë në çdo dyqan.