Sallatë Dimri me Lakër të Kuqe dhe Portokall

Hyrje

Në dimër, kur domatet dhe trangujt e serrës kanë pak shije, lakra dhe agrumet janë në kulmin e stinës së tyre. Kjo sallatë i bashkon të dyja: lakër të kuqe të prerë në fije të holla, feta portokalli të ëmbla e të lëngshme, karotë të grirë, pak qepë të kuqe dhe arra të thërrmuara. Kontrasti mes lakrës vjollcë dhe fetave të portokallit e gjallëron tryezën, ndërsa çdo kafshatë ndërthur krokantësinë e perimeve me ëmbëlsinë dhe thartirën e lehtë të portokallit.

Sekreti është te prerja: lakra duhet të pritet sa më hollë, me thikë të mprehtë ose me mandolinë, që të mos mbetet e fortë. Portokallet qërohen bashkë me cipën e bardhë, e cila është e hidhur, dhe lëngu që del gjatë prerjes shkon në salcë. Salca bëhet me vaj ulliri, lëng portokalli, uthull molle, pak mjaltë, kripë dhe piper. Lakra pushon me salcën 10-15 minuta që të zbutet pak, ndërsa portokalli dhe arrat shtohen në fund, që portokalli të mos marrë ngjyrë vjollcë dhe arrat të mbeten krokante.

Sallata nuk kërkon zjarr dhe është gati për rreth gjysmë ore, ndaj përshtatet edhe për ditët e zakonshme të javës. Shkon mirë pranë mishit të pjekur, pulës së furrës ose një tave të ngrohtë me perime, sepse thartira e saj e lehtëson vaktin. Me pak djathë të bardhë dhe bukë mund të hahet edhe si drekë e lehtë. Në tryezën e fundvitit, kur pjatat janë të rënda dhe të shumta, një tas me këtë sallatë sjell ngjyrë dhe e freskon gojën mes gatimeve të nxehta.

Përbërësit

Për 4 persona

Udhëzimet

1. Përgatitja e Lakrës: Hiqni gjethet e jashtme të lakrës së kuqe nëse janë të dëmtuara, shpëlajeni kokën nën ujë të ftohtë dhe thajeni mirë. Priteni lakrën në katër dhe hiqni bërthamën e bardhë. Me thikë të mprehtë ose me mandolinë, duke përdorur mbrojtësen e dorës, priteni në fije sa më të holla, rreth 2 mm. Vendoseni në një tas të madh.

   💡 Këshillë: Sa më hollë të priten fijet e lakrës, aq më e mirë do të jetë tekstura - lakra e trashë mbetet e fortë dhe e vështirë për t'u përtypur.

2. Përgatitja e Portokallit: Prisni një fetë të hollë nga maja dhe nga fundi i çdo portokalli, që të qëndrojë drejt mbi dërrasë. Me thikë, hiqni lëvoren bashkë me cipën e bardhë, e cila është e hidhur. Pritini portokallet në feta të holla rrethore ose në kube dhe hiqni farat nëse ka. Mblidhni lëngun që del gjatë prerjes dhe shtrydhni skajet e prera: ju duhen rreth 2 lugë gjelle për salcën. Nëse nuk mjafton, shtrydhni edhe një fetë portokalli.

   💡 Këshillë: Zgjidhni portokall të ëmbël dhe të lëngshëm - varietetet navelina ose valencia janë shumë të përshtatshme.

3. Përgatitja e Salcës: Në një kavanoz me kapak ose në një tas të vogël, bashkoni vajin e ullirit, 2 lugë gjelle lëng portokalli, uthullën, mjaltin, kripën dhe piperin. Mbyllni kavanozin dhe tundeni fort për rreth 30 sekonda, ose rrihni me pirun, derisa salca të bashkohet dhe të trashet pak. Provojeni dhe rregulloni kripën ose uthullën sipas shijes.

   💡 Këshillë: Mjalti e zbut aciditetin e uthullës dhe të portokallit dhe e ndihmon pak salcën të mbetet e bashkuar.

4. Bashkimi i Perimeve: Shtoni karotën e grirë dhe qepën e prerë hollë te lakra. Derdhni sipër rreth dy të tretat e salcës dhe përzieni mirë me dy lugë, derisa çdo fije lakre të jetë veshur njëtrajtësisht. Portokallin mos e shtoni ende: lakra e kuqe lyen me ngjyrë vjollcë gjithçka që prek, ndaj fetat e portokallit shtohen në fund.

   💡 Këshillë: Nëse lakra është shumë e fortë, masazhojeni me duar për 1-2 minuta pasi të keni hedhur salcën; fijet zbuten pa u bërë të ujshme.

5. Pushimi i Lakrës: Lëreni lakrën me salcën të pushojë 10-15 minuta në temperaturë dhome, që të zbutet pak dhe shijet të bashkohen. Ndërkohë, nëse dëshironi aromë më të thellë, thekni arrat në një tigan të thatë në zjarr mesatar për 2-3 minuta, duke i trazuar shpesh, derisa të marrin erë të këndshme. Lërini të ftohen para se t'i hidhni në sallatë.

   💡 Këshillë: Lakra e veshur me salcë mund të përgatitet disa orë, madje edhe një ditë përpara, dhe të ruhet në frigorifer në enë të mbyllur; portokallin dhe arrat shtojini para servirjes.

6. Portokalli, Arrat dhe Servirja: Shtoni fetat e portokallit dhe salcën e mbetur, pastaj përzieni butësisht me dy lugë, që fetat të mbeten të plota. Spërkatni sipër arrat e thërrmuara dhe majdanozin e grirë. Servireni menjëherë si pjatë shoqëruese ose si vakt i lehtë më vete.

   💡 Këshillë: Mos e trazoni fort sallatën pasi të keni shtuar portokallin - fetat thyhen dhe lëngu i tyre e hollon salcën.

Këshilla nga Kuzhina

• Thajeni lakrën mirë pas larjes, me centrifugë sallate ose me letër kuzhine; uji që mbetet e hollon salcën dhe e bën sallatën të ujshme.
• Mund të shtoni 2 lugë gjelle fara kungulli ose luledielli të thekura për më shumë krokantësi.
• Nëse qepa e kuqe ju duket e fortë, njomeni në ujë të ftohtë për 5 minuta dhe kullojeni mirë para se ta shtoni.
• Përdorni vaj ulliri me shije të butë; një vaj shumë pikant ose i hidhur e mbulon aromën e portokallit.
• Pritini portokallet në një dërrasë të pastër, jo në atë ku keni prerë lakrën: lakra e kuqe lë njolla vjollcë që kalojnë menjëherë te fetat e portokallit.

Si të Servirni

Servireni sallatën pasi lakra të ketë pushuar me salcën, në një pjatë të gjerë ose në një tas të cekët, që fetat e portokallit të duken sipër. Arrat dhe majdanozin hidhini në çastin e fundit. Shijet ndihen më mirë kur sallata është e freskët, por jo e akullt nga frigoriferi.

Shkon mirë me mish derri ose qengji të pjekur, me pulë të furrës, me qofte të skarës ose me peshk të pjekur, sepse thartira e salcës e lehtëson pjatën. Në tryezën e fundvitit mund të vihet krahas sallatës ruse dhe turshive. Për një drekë të lehtë, shoqërojeni me djathë të bardhë, bukë fshati ose bukë misri dhe pak ullinj. Si pije, shkon me ujë mineral, me lëng molle ose me një verë të bardhë të lehtë.

Variacione Rajonale

• Me Shegë: Spërkatni sipër kokrrat e gjysmë shege pak para servirjes, për ngjyrë, lëng dhe një thartirë të freskët që i shkon mirë portokallit.
• Me Djathë Gorgonzola: Shtoni 50 g djathë gorgonzola të thërrmuar për shije kremoze dhe të fortë, me notë pikante; djathi i bardhë i thërrmuar jep një version më të butë.
• Me Rrush të Thatë dhe Lajthi: Në vend të arrave, shtoni 30 g rrush të thatë të njomur në ujë dhe 40 g lajthi të thërrmuara, për ëmbëlsi dhe krokantësi.
• Version Pikant: Shtoni në salcë 1 lugë çaji xhenxhefil të freskët të grirë dhe një majë spec djegës të thatë të grirë, për nxehtësi që balancon ëmbëlsinë.
• Me Kinoa dhe Avokado: Shtoni 100 g kinoa të gatuar e të ftohur dhe gjysmë avokadoje të prerë në kube, për ta kthyer sallatën në vakt të plotë.

Çfarë është Sallatë Dimri me Lakër të Kuqe dhe Portokall?

Sallata e dimrit me lakër të kuqe dhe portokall është një sallatë e freskët, pa gatim, me perime dhe fruta që gjenden lehtë në treg gjatë muajve të ftohtë. Baza është lakra e kuqe e prerë hollë, që i jep sallatës volum dhe krokantësi. Portokalli sjell ëmbëlsinë dhe lëngun, karota shton ngjyrë dhe një ëmbëlsi më të butë, qepa e kuqe i jep pak mprehtësi, ndërsa arrat e bëjnë sallatën më ngopëse dhe shtojnë një lloj tjetër krokantësie.

Lakra e kuqe është zakonisht më e dendur se lakra e bardhë dhe ka shije pak më të fortë, ndaj kur hahet e gjallë duhet të pritet shumë hollë. Ngjyra e saj vjen nga antocianinat, pigmente që ndryshojnë sipas aciditetit: në mjedis të thartë marrin ngjyrë të kuqe në rozë, ndërsa në mjedis neutral ose alkalin kthehen në vjollcë-blu. Uthulla dhe lëngu i portokallit në salcë e mbajnë lakrën me ngjyrë të ndezur.

Salca është e thjeshtë: vaj ulliri, lëng portokalli, uthull molle dhe pak mjaltë, që tunden bashkë në kavanoz derisa të bashkohen. Nuk ka përbërës të rrallë. Ajo që e bën sallatën të mirë është freskia e portokallit, prerja e hollë e lakrës dhe pak kohë pushimi, që lakra të marrë shijen e salcës pa e humbur krokantësinë.

Historia e Pjatës

Lakra është ndër perimet më të vjetra të kultivuara në Evropë dhe në Mesdhe: e njihnin që në antikitet grekët dhe romakët, ndërsa varietetet me ngjyrë të kuqe-vjollcë kultivohen prej shekujsh. Në kuzhinën shqiptare lakra është tradicionalisht perime e dimrit, sepse e duron të ftohtin dhe ruhet gjatë. Gatuhet me mish ose me oriz, përdoret për sarma dhe për disa lakrorë, dhe sidomos bëhet turshi, një nga ushqimet më të zakonshme të dimrit në shumë shtëpi.

Edhe sallata me lakër të gjallë ka traditë në Shqipëri dhe në Ballkan. Lakra e grirë hollë, me kripë, uthull dhe vaj, shpesh edhe me karotë, ka qenë prej kohësh sallata e zakonshme e dimrit, kur perimet e freskëta ishin të pakta. Portokalli, nga ana tjetër, e ka origjinën në Azi dhe arriti në Mesdhe shumë më vonë se lakra. Në Shqipëri agrumet kultivohen kryesisht në jug, sidomos në zonat e Vlorës dhe të Sarandës, dhe piqen në vjeshtë të vonë e në dimër.

Për kombinimin e lakrës së kuqe me portokall nuk ka një origjinë të dokumentuar në kuzhinën shqiptare. Ka më shumë gjasa të jetë një sallatë e kohëve të fundit, e ngjashme me sallatat që përgatiten sot në shumë vende të Evropës, ku lakrës së gjallë i shtohen fruta dimri si portokalli, molla ose shega. Megjithatë, ajo mbështetet te i njëjti zakon i vjetër i kuzhinës së shtëpisë: të gatuash me atë që jep stina.