Salcë Domatesh të Gjelbra me Spec Djegës

Hyrje

Domatet e gjelbra kanë më pak ëmbëlsi dhe më shumë aciditet bimor se domatet e pjekura. Në këtë salcë ato gatuhen me qepë, mollë, hudhër dhe një sasi të vogël sheqeri derisa të zbuten, pastaj shtypen pjesërisht. Rezultati është salcë e trashë, pak pikante dhe me copa të imëta, jo turshi dhe jo salcë e hollë makaronash.

Molla jep trup pa kërkuar miell ose niseshte, ndërsa uthulla e mollës balancon sheqerin. Avullimi kontrollohet me tenxhere të gjerë dhe kapak të hapur. Nëse domatet janë shumë ujore, gatimi zgjatet 5-10 minuta; nëse masa trashet para se copat të zbuten, shtohen vetëm 2-3 lugë ujë.

Kjo është recetë frigoriferi, jo formulë konservimi për raft. Për ruajtje afatgjatë përdorni ngrirjen ose një recetë të testuar posaçërisht për konservim.

Çfarë është Salcë Domatesh të Gjelbra me Spec Djegës?

Një salcë e gatuar me domate të papjekura, me profil mes chutney-t të butë dhe salcës pikante. Domatja mbetet në qendër të shijes; molla shërben për trashësi, qepa për ëmbëlsi dhe speci djegës për nxehtësi të kontrolluar. Salca nuk synon të imitojë salsa verde me tomatillo dhe nuk është salca klasike me domate të kuqe.

Historia e Pjatës

Domatet e gjelbra janë përdorur në kuzhinat shtëpiake për salca, turshi dhe relish kur sezoni mbaron para pjekjes së plotë. Ky version nuk i atribuohet një krahine të vetme shqiptare. Ai është një mënyrë praktike për të përdorur domate të forta të fundsezonit, duke mbajtur të ndara gatimin për frigorifer nga konservimi i testuar për temperaturë ambienti.

Përbërësit

Për 8 persona

• 1 kg domate të gjelbra (të forta, pa pjesë të dëmtuara)
• 1 kokërr e madhe qepë e verdhë (e grirë imët)
• 1 copë mollë jeshile (e qëruar dhe në kubikë)
• 3 thelpinj hudhër (e grirë)
• 1 copë spec djegës jeshil (pa fara për nxehtësi më të ulët)
• 80 ml uthull molle
• 60 g sheqer kaf
• 2 lugë gjelle vaj ulliri
• 1 1/2 lugë çaji kripë
• 1/2 lugë çaji piper i zi
• 1/2 lugë çaji farë koriandri (e shtypur, opsionale)

Udhëzimet

1. Pastro dhe prit domatet: Lajini domatet, hiqni bishtat dhe çdo pjesë të dëmtuar. Pritini në kubikë 2 cm që të zbuten njëtrajtshëm pa u kthyer menjëherë në ujë.
2. Zbut qepën: Ngrohni vajin në tenxhere të gjerë. Shtoni qepën dhe gjysmën e kripës; gatuajeni 7-8 minuta në zjarr mesatar derisa të bëhet e tejdukshme, pa marrë ngjyrë të errët.
3. Hap aromat: Shtoni hudhrën, specin djegës dhe koriandrin. Përziejini 45 sekonda, vetëm derisa të lëshojnë aromë.
4. Shto domatet dhe mollën: Hidhni domatet, mollën, sheqerin, piperin dhe kripën e mbetur. Përziejini dhe lërini 5 minuta që domatet të fillojnë të lëshojnë lëng.
5. Gatuaj pa kapak: Shtoni uthullën dhe zieni në zjarr mesatar-të ulët 30-35 minuta pa kapak. Përziejeni çdo 5 minuta që fundi të mos ngjitet.
6. Rregullo teksturën: Kur domatet dhe molla të jenë zbutur, shtypni rreth gjysmën e masës me shtypëse patatesh ose blender dore. Lini copa të vogla për strukturë.
7. Redukto dhe provo: Vazhdoni gatimin 5-10 minuta derisa luga të lërë vijë të dukshme në fund. Provoni vetëm pasi masa të ftohet pak dhe rregulloni kripën ose sheqerin me kujdes.
8. Ftoh dhe ruaj: Kalojeni në enë të pastër, lëreni të humbasë avullin dhe vendoseni në frigorifer brenda dy orësh. Për ruajtje më të gjatë ndajeni në porcione dhe ngrijeni.

Këshilla nga Kuzhina

• Përdorni domate të forta e të shëndetshme; pjesët e mavijosura japin shije të prishur.
• Tenxherja e gjerë avullon ujin më shpejt dhe ndihmon trashjen pa niseshte.
• Hiqni farat e specit djegës për salcë më të butë ose përdorni vetëm gjysmën.
• Mos e ruani në raft sipas kësaj recete; frigoriferi ose ngrirja janë zgjedhjet e përcaktuara këtu.

Si të Servirni

Shërbejeni të ftohtë ose në temperaturë dhome me mish të pjekur, qofte, patate furre, djathë të fortë ose bukë të thekur. Për sanduiç përdorni një shtresë të hollë. Pas hapjes mos e lini gjatë në tavolinë; merrni sasinë e nevojshme me lugë të pastër dhe kthejeni menjëherë në frigorifer.

Variacione Rajonale

• Për salcë më të butë hiqni specin djegës dhe shtoni 1/2 lugë çaji spec të kuq të ëmbël.
• Për teksturë krejt të lëmuar kalojeni në blender pasi të jetë ftohur pak.
• Për aromë më të ngrohtë shtoni një majë qimnoni, por mos e kombinoni me shumë erëza të tjera.