Salcë BBQ Shtëpie

Hyrje

Salca BBQ është salca e trashë dhe me shkëlqim që shoqëron mishin e pjekur në skarë. Në një lugë të saj ndihen njëkohësisht ëmbëlsia e sheqerit kaf, thartësia e uthullës së mollës dhe një aromë e lehtë tymi, që vjen nga paprika e tymosur. Kur e përgatitni vetë, me pure domatesh, qepë dhe hudhër, e bëni ashtu siç ju pëlqen: më pak të ëmbël se ajo e shishes, më djegëse ose më të thartë. Nga kjo recetë dalin rreth 600 ml salcë.

Puna fillon me qepë të grirë shumë imët, të kaurdisur ngadalë në vaj derisa të zbutet dhe të marrë ngjyrë të artë. Pastaj pelteja e domates dhe erëzat skuqen për 1-2 minuta, që shija të thellohet, dhe shtohen pureja e domates, sheqeri, uthulla dhe mustarda. Salca zihet pa kapak rreth 35 minuta në valë të lehtë, me trazime të shpeshta, sepse sheqeri ngjitet lehtë në fund të tenxheres. Më pas bluhet me blender dore derisa të bëhet e lëmuar dhe aq e trashë sa të mbulojë lugën.

Salca BBQ e ka vendin pranë çdo skare: lyhet mbi brinjët e derrit ose të viçit dhe mbi krahët e pulës në minutat e fundit të pjekjes, ose shërbehet në tas pranë qofteve, suxhukut, burgerëve dhe patateve të pjekura. Meqë ruhet deri në dy javë në frigorifer, mund ta përgatitni një ditë më parë, që shijet të kenë kohë të lidhen, dhe ta keni gati sapo të ndizni prushin. Shkon njësoj mirë në një drekë të fundjavës në oborr ose në një darkë të shpejtë me mish në furrë.

Përbërësit

Për 16 persona

Udhëzimet

1. Përgatitni përbërësit: Qëroni qepën dhe grijeni shumë imët me thikë, që të zbutet shpejt dhe të shkrihet në salcë. Qëroni dhe shtypni hudhrat. Matni peltenë, erëzat, sheqerin, uthullën dhe mustardën dhe vendosini pranë sobës, sepse pelteja dhe erëzat qëndrojnë vetëm 1-2 minuta në zjarr dhe nuk ka kohë për t'i kërkuar. Nga uthulla mbani mënjanë 1 lugë gjelle për rregullimin në fund.
2. Kaurdisni qepën: Në një tenxhere të gjerë me fund të trashë, rreth 2-3 litra, ngrohni vajin në zjarr mesatar. Shtoni qepën me një majë kripë dhe kaurdiseni 8-10 minuta, duke e trazuar shpesh, derisa të zbutet plotësisht dhe të marrë ngjyrë të artë të lehtë. Shtoni hudhrën dhe trazojeni edhe 1 minutë, vetëm sa të lëshojë aromën, pa e lënë të marrë ngjyrë.
3. Skuqni peltenë dhe erëzat: Ulni zjarrin në mesatar të ulët. Shtoni peltenë e domates, paprikën e tymosur, specin djegës dhe piperin e zi. Trazojini me lugë druri për 1-2 minuta, derisa pelteja të errësohet pak dhe të fillojë të ngjitet lehtë në fund të tenxheres. Mos e zgjatni këtë hap dhe mos e rrisni zjarrin, sepse paprika digjet shpejt dhe i jep salcës shije të hidhur.
4. Shtoni purenë dhe sheqerin: Hidhni purenë e domates, shpëlani shishen ose kutinë me 60 ml ujë dhe hidheni edhe këtë ujë në tenxhere. Shtoni sheqerin kaf, uthullën e mollës pa lugën e mbajtur mënjanë, mustardën dhe pjesën tjetër të kripës. Trazojeni mirë, duke fërkuar fundin me lugë që të shkëputet pelteja e ngjitur, derisa sheqeri të tretet plotësisht. Ngrini zjarrin dhe sillni salcën në valë.
5. Ziejeni derisa të trashet: Sapo të vlojë, ulni zjarrin në minimum, që salca vetëm të nxjerrë flluska ngadalë. Ziejeni pa kapak rreth 35 minuta, ose me kapakun gjysmë të hapur nëse spërkat shumë, dhe trazojeni çdo 4-5 minuta duke fërkuar fundin, ku sheqeri ngjitet dhe digjet lehtë. Salca është gati kur pakësohet me rreth një të tretën, merr ngjyrë të kuqe të errët dhe mbulon lugën pa rrjedhur menjëherë.
6. Bluajeni dhe rregulloni shijen: Hiqeni tenxheren nga zjarri dhe lëreni të pushojë 5 minuta. Bluajeni me blender dore derisa të bëhet krejt e lëmuar, duke e mbajtur blenderin poshtë sipërfaqes që salca e nxehtë të mos spërkasë. Provojeni: nëse duket shumë e ëmbël, shtoni lugën e uthullës që keni mbajtur; nëse është tepër e trashë, holloni me 1-2 lugë gjelle ujë. Nëse ka mbetur e hollë, kthejeni në zjarr të ulët dhe ziejeni edhe 5 minuta, duke e trazuar.
7. Hidheni në kavanozë dhe ruajeni: Lani kavanozët e qelqit dhe kapakët me ujë të nxehtë e sapun dhe shpëlajini mirë. Hidheni salcën ende të ngrohtë në kavanozë, mbyllini dhe lërini të ftohen në temperaturë dhome, por jo më shumë se 2 orë. Pastaj ruajini në frigorifer, në 4°C ose më pak, dhe përdoreni salcën brenda 2 javësh. Kjo salcë nuk është menduar për t'u ruajtur në qilar si konservë.

Këshilla nga Kuzhina

• Përdorni tenxhere të gjerë me fund të trashë. Salca avullon më shpejt dhe sheqeri ngjitet më pak se në një tenxhere të ngushtë me fund të hollë.
• Mund ta ulni sheqerin kaf në 70 g nëse e doni më pak të ëmbël. Mos e hiqni krejt, sepse pa të salca nuk karamelizohet mbi mish.
• Salca trashet edhe më shumë kur ftohet. E nxehtë në tenxhere duhet të duket pak më e hollë se ç'e doni në fund.
• Përgatiteni një ditë para skarës nëse keni mundësi. Pas një nate në frigorifer thartësia e uthullës zbutet dhe erëzat lidhen më mirë.
• Kur lyeni mish të papjekur, hidhni në një tas të veçantë vetëm sasinë që ju duhet. Salcën që mbetet në tasin e lyerjes hidheni dhe mos e ktheni në kavanoz.
• Për dietë pa gluten kontrolloni etiketat e mustardës dhe të erëzave të bluara, sepse disa prodhime mund të përmbajnë aditivë ose gjurmë gluteni.

Si të Servirni

Servireni salcën në temperaturë dhome ose paksa të ngrohur, në një tas të vogël pranë pjatës, që secili të marrë sa të dojë. Shkon mirë me brinjë derri ose viçi, krahë dhe kofshë pule, qofte, suxhuk dhe burgerë, si edhe me patate të pjekura në furrë dhe misër të pjekur në skarë. Kur e përdorni për të lyer mishin, lyeni vetëm në 5-10 minutat e fundit të pjekjes dhe ktheni copat një ose dy herë, që salca të karamelizohet pa u djegur.

Meqë salca është e ëmbël dhe e dendur, pranë saj shkojnë mirë sallatat e freskëta dhe të tharta: lakër e grirë me karotë dhe uthull, domate me kastravec dhe qepë, ose turshitë e dimrit. Mund ta përdorni edhe në sanduiçe me mish pule të pjekur, të shqyer me pirun dhe të përzier me pak salcë. Mos e ngrohni salcën në zjarr të fortë para servirjes, sepse ngjitet dhe digjet shpejt.

Variacione Rajonale

• Më djegëse: Rriteni specin djegës të bluar në 1 lugë çaji ose kaurdisni një spec djegës të freskët, të grirë imët, bashkë me qepën. Salca mbetet e ëmbël, por djegësia ndihet qartë në fund të kafshatës.
• Me mjaltë: Zëvendësoni 30 g sheqer kaf me 2 lugë gjelle mjaltë, të shtuar në 10 minutat e fundit të zierjes. Salca merr më shumë shkëlqim, por nuk është më vegane.
• Me kumbulla: Shtoni bashkë me purenë e domates 250 g kumbulla të pjekura, pa bërthama dhe të prera, dhe ulni sheqerin kaf në 70 g. Pas bluarjes salca del më frutore dhe pak më e thartë, e mirë me mish derri dhe pule.
• Me salcë Worcestershire: Shtoni 1 lugë gjelle salcë Worcestershire bashkë me uthullën për një shije më të thellë dhe më të kripur. Kjo salcë zakonisht përmban açuge dhe disa marka përmbajnë gluten, ndaj receta nuk është më vegjetariane.

Çfarë është Salcë BBQ Shtëpie?

Salca BBQ, e njohur edhe si salcë për barbekju, është një salcë e gatuar me bazë domateje, e ëmbëlsuar me sheqer dhe e thartuar me uthull. Përdoret për të lyer mishin gjatë pjekjes në skarë ose në furrë dhe për ta shoqëruar atë në pjatë. Stili më i njohur sot, ai që gjendet më shpesh në shishe nëpër dyqane, është i trashë, i ëmbël dhe me aromë tymi. Receta më poshtë ndjek pikërisht këtë stil.

Çdo përbërës ka rolin e vet. Pureja e domates dhe pelteja japin trupin dhe ngjyrën, sheqeri kaf sjell ëmbëlsi me notë karameli, ndërsa uthulla e mollës e balancon me thartësinë e saj. Mustarda shton mprehtësi, paprika e tymosur jep aromën e tymit pa pasur nevojë për tym të lëngshëm, kurse qepa dhe hudhra, të kaurdisura e pastaj të bluara, e bëjnë shijen më të plotë dhe salcën më të dendur.

Nga keçapi dallohet qartë. Është më e trashë, më e errët dhe njëkohësisht më e ëmbël e më e thartë, me erëza më të forta dhe me aromë tymi. Sheqeri që përmban e bën të karamelizohet mbi zjarr dhe t'i japë mishit një kore me shkëlqim, por për të njëjtën arsye digjet shpejt mbi prush. Prandaj lyhet vetëm në fund të pjekjes, ndërsa pjesa tjetër shërbehet në tavolinë, në temperaturë dhome.

Historia e Pjatës

Fjala angleze barbecue vjen nga spanjishtja barbacoa. Sipas shpjegimit më të pranuar, spanjollët e morën këtë fjalë nga gjuha e popullit taino në Karaibe. Atje fjala tregonte një skelë me shkopinj druri mbi të cilën piqej ose thahej ushqimi. Pjekja e ngadaltë e mishit mbi prush u zhvillua veçanërisht në jug të Shteteve të Bashkuara, ku u bë pjesë e festave, e mbledhjeve të komunitetit dhe e kuzhinës së përditshme.

Salcat që shoqërojnë këtë mish ndryshojnë shumë nga rajoni në rajon. Në lindje të Karolinës së Veriut përdoret tradicionalisht një salcë e hollë me uthull dhe piper djegës, në Karolinën e Jugut janë të njohura salcat me bazë mustarde, ndërsa në veri të Alabamës njihet edhe një salcë e bardhë me majonezë. Salca e trashë, e ëmbël dhe me domate lidhet zakonisht me stilin e Kansas City-t dhe është ajo që u përhap më gjerë si salcë në shishe.

Kur saktësisht hyri domatja në këto salca nuk dihet me siguri. Shpesh thuhet se versionet me uthull janë më të vjetra, por të dhënat nuk janë të plota. Në kuzhinën shqiptare salca BBQ nuk është tradicionale: mishi i skarës zakonisht shërbehet me qepë të grirë, sallatë të freskët dhe bukë. Nuk ka të dhëna të sakta se kur hyri salca BBQ në Shqipëri dhe Kosovë; sot shitet gjerësisht në shishe dhe përdoret me krahë pule, brinjë dhe burgerë.