Limonçello Shtëpie – Liker Limoni

Hyrje

Limonçelloja është likeri i verdhë i limonit që në jug të Italisë shërbehet i akullt pas drekës ose darkës, në gota të vogla. Ka aromën e fortë të lëkurës së limonit të sapoqëruar, një ëmbëlsi të plotë dhe ngrohtësinë e alkoolit, që ndihet vetëm në fund të gllënjkës. Në shtëpi bëhet me katër gjëra: limonë me lëkurë të trashë, alkool ushqimor, ujë dhe sheqer. Nuk kërkon pajisje të veçanta, por kërkon durim, sepse lëkura duhet të qëndrojë në alkool një deri në dy javë.

E gjithë aroma vjen nga lëkura, jo nga lëngu. Vajrat aromatike të limonit gjenden në shtresën e hollë të verdhë, ndaj ajo hiqet me qërëse perimesh, pa pjesën e bardhë poshtë saj, që e bën likerin të hidhur. Lëkurat lihen në alkool 95% në një kavanoz të mbyllur e në vend të errët, derisa të zbardhen e të bëhen të brishta. Më pas alkooli kullohet dhe përzihet me shurup të ftohur. Me këto sasi del rreth 1,5 litër liker me afro 30% alkool, i ëmbël, por jo i rëndë.

Limonçelloja është pije për fundin e një vakti të gjatë: pas një darke me peshk, pas drekës së së dielës ose kur keni mysafirë dhe kafeja nuk mjafton. Shërbehet drejt nga ngrirësi, në gota të vogla të ftohura, dhe pihet ngadalë. Një shishe e bërë në shtëpi, me etiketë dhe datë, është edhe dhuratë e këndshme për festat e fundvitit. Limonët e freskët me lëkurë të trashë gjenden më lehtë nga fundi i vjeshtës deri në pranverë, ndaj kjo është periudha më e mirë për ta përgatitur.

Përbërësit

Për 30 persona

Udhëzimet

1. Larja e limonëve: Zgjidhni limonë të fortë, të rëndë dhe pa njolla. Në një legen me 2 litra ujë të vakët tretni sodën e bukës dhe lini limonët brenda për 5 minuta. Fërkojini një nga një me furçë të butë, shpëlajini mirë nën ujë të rrjedhshëm dhe thajini plotësisht me peshqir të pastër, që të qërohen më lehtë dhe të mos futet ujë në kavanoz.
2. Qërimi i lëkurës: Me qërëse perimesh të mprehtë, hiqni vetëm shtresën e verdhë të lëkurës, në rripa të hollë, duke e rrotulluar limonin ngadalë. Pjesa e bardhë poshtë saj është e hidhur dhe nuk duhet të hyjë në kavanoz. Nëse në ndonjë rrip ka mbetur pjesë e bardhë, kruajeni lehtë me majën e thikës. Limonët e qëruar mbështillini me film ushqimor, ruajini në frigorifer dhe përdorni lëngun brenda 2–3 ditësh.
3. Njomja në alkool: Vendosni lëkurat në një kavanoz qelqi 1,5 litërsh, të larë me ujë të nxehtë dhe të tharë mirë. Hidhni sipër gjithë alkoolin, që t'i mbulojë plotësisht, dhe mbylleni fort me kapak. Lëreni në vend të freskët e të errët për 7 deri në 14 ditë dhe tundeni lehtë një herë në ditë. Mbajeni larg zjarrit dhe fëmijëve, sepse alkooli 95% ndizet shumë lehtë.
4. Kontrolli i lëkurave: Pas ditës së shtatë, nxirrni një rrip lëkure me lugë të pastër dhe përkuleni. Lëkurat janë gati kur janë zbehur shumë dhe thyhen lehtë në vend që të përkulen, ndërsa alkooli ka marrë ngjyrë të verdhë të ndezur dhe erë të fortë limoni. Nëse rripat janë ende të butë dhe të verdhë, kthejeni rripin në kavanoz dhe lërini edhe 3–4 ditë të tjera.
5. Përgatitja e shurupit: Ditën kur lëkurat janë gati, hidhni ujin dhe sheqerin në një tenxhere. Ngrohini në zjarr mesatar, duke i përzier, derisa sheqeri të tretet plotësisht dhe shurupi të bëhet i tejdukshëm, rreth 8–10 minuta. Sapo të fillojë të ziejë lehtë, hiqeni nga zjarri, sepse nuk ka nevojë të trashet. Mbulojeni dhe lëreni të ftohet plotësisht në temperaturë dhome, rreth 1–2 orë.
6. Kullimi dhe bashkimi: Kullojeni alkoolin në një enë të madhe qelqi, përmes një site të imët të veshur me garzë ose filtër kafeje, dhe hidhini lëkurat. Shtoni pak nga pak shurupin plotësisht të ftohtë, duke e përzier me lugë. Likeri do të turbullohet menjëherë dhe do të marrë ngjyrë të verdhë të çelur, si krem; kjo është shenjë se lëkura ka lëshuar shumë aromë. Provojeni: duhet të jetë i ëmbël, me aromë të fortë limoni dhe pa shije të hidhur.
7. Shishet dhe pushimi: Me një hinkë, hidheni likerin në shishe qelqi të pastra e të thata dhe mbyllini mirë. Shkruani datën në etiketë. Lërini shishet 7 ditë në vend të freskët e të errët, që alkooli dhe shurupi të bashkohen dhe shija të zbutet. Pastaj kalojini në ngrirës, në -18 °C, ose në frigorifer, dhe shërbejeni shumë të ftohtë, në gota të vogla 40–50 ml.

Këshilla nga Kuzhina

• Para se t'i blini, fërkoni lëkurën e limonit me gisht dhe nuhateni: aroma që ndjeni aty është ajo që do të marrë likeri. Limonët pa erë japin liker të zbehtë.
• Qëroni limonët kur janë të ftohtë dhe të fortë, me qërëse të mprehtë dhe me shtypje të lehtë; kështu rripat dalin të hollë dhe pa pjesë të bardhë.
• Mos e lini kavanozin në diell ose pranë sobës. Drita dhe nxehtësia e zbehin ngjyrën dhe aromën; një dollap i errët kuzhine mjafton.
• Provojeni likerin para se ta hidhni në shishe: nëse ju duket shumë i fortë, shtoni 50–100 ml ujë të zier e të ftohur; nëse e doni më të ëmbël, shtoni pak shurup të ftohtë me pjesë të barabarta ujë e sheqer.
• Lëngun e limonëve të qëruar shtrydheni dhe ngrijeni në kallëpe akulli. E përdorni më vonë për limonadë, salca ose ëmbëlsira, pa e humbur.

Si të Servirni

Limonçelloja shërbehet shumë e ftohtë, drejt nga ngrirësi, ku nuk ngrin falë alkoolit dhe sheqerit, por trashet pak. Ftohni edhe gotat e vogla, prej qelqi ose qeramike, në ngrirës për 15–20 minuta para se t'i mbushni. Një porcion është rreth 40–50 ml dhe pihet ngadalë pas buke, bashkë me kafenë ose në vend të saj. Meqë është pije me rreth 30% alkool, shërbejeni në sasi të vogla dhe mbajeni larg fëmijëve.

Pranë saj shkojnë mirë ëmbëlsira të thata e të lehta: biskota me bajame, kek me limon ose pak fruta të freskëta. Mund ta përdorni edhe në kuzhinë: një lugë gjelle mbi akullore me vanilje, në shurupin për të lagur pandispanjën e një torte me limon ose mbi luleshtrydhe të prera. Në ditët e nxehta, për një pije freskuese, hidhni pak limonçello në gotë me akull, mbusheni me verë të bardhë të gazuar dhe pak ujë soda, dhe shtoni një fetë limoni.

Variacione Rajonale

• Krem limonçello: Në vend të ujit përdorni 750 ml qumësht të plotë. Ngroheni me sheqerin pa e zier, ftoheni plotësisht dhe vetëm pastaj përzieni me alkoolin e kulluar. Del liker i dendur e kremoz, që ruhet vetëm në ngrirës ose frigorifer dhe pihet brenda pak javësh.
• Arançello me portokall: Në vend të limonëve përdorni lëkurën e 5–6 portokalleve të patrajtuara. Aroma del më e ëmbël dhe më e butë, ndaj mund ta ulni sheqerin në 400 g.
• Me mandarina: Përdorni lëkurën e 12–15 mandarinave të patrajtuara, të qëruara me dorë dhe të pastruara nga pjesa e bardhë. Likeri merr aromë më të ëmbël e më të parfumuar dhe ngjyrë portokalli të çelët.
• Më pak i ëmbël: Ulni sheqerin në 350 g dhe mbani të njëjtën sasi uji. Del liker më i thatë dhe pak më i fortë, me shije më të theksuar limoni, për ata që nuk i duan pijet shumë të ëmbla.

Çfarë është Limonçello Shtëpie – Liker Limoni?

Limonçelloja (në italisht limoncello) është liker limoni që përgatitet duke njomur lëkurën e limonit në alkool të fortë dhe duke e holluar më pas me shurup sheqeri. Në Itali pihet si digjestiv, domethënë pas ngrënies, në sasi të vogla. Likerët e këtij lloji kanë zakonisht rreth 25 deri në 32 për qind alkool. Në versionin e shtëpisë ngjyra e verdhë vjen vetëm nga lëkura e limonit, pa asnjë ngjyrues, ndaj sa më aromatikë të jenë limonët, aq më i gjallë del likeri.

Pamja e turbullt e limonçellos nuk është defekt. Alkooli i fortë i tret vajrat e lëkurës; kur shtohet shurupi, alkooli dobësohet dhe vajrat ndahen në pika shumë të imëta, që e zbardhin likerin, ashtu si zbardhet uzoja kur i hidhet ujë. Prandaj limonçelloja e mirë shtëpie ka ngjyrë të verdhë të turbullt, jo të tejdukshme si rakia.

Ndryshe nga shumë likerë frutash, si ai i vishnjes, ku fruti hyn i tëri bashkë me lëngun, këtu nuk hyn as lëng, as tul limoni. Limonët e qëruar mbeten për limonadë, salca ose ëmbëlsira. Kjo e mban pijen të pastër në shije: aromë e fortë limoni, ëmbëlsi dhe ngrohtësi alkooli, pa thartirën e lëngut. Raporti mes alkoolit, ujit dhe sheqerit vendos sa e fortë dhe sa e ëmbël do të dalë pija, dhe mund të rregullohet lehtë sipas shijes.

Historia e Pjatës

Limonçelloja lidhet me jugun e Italisë, sidomos me rajonin e Kampanisë: gadishullin e Sorrentos, Bregdetin Amalfitan dhe ishullin e Kaprit. Secili prej këtyre vendeve pretendon se likeri ka lindur aty. Tregimet për origjinën janë të shumta, por asnjëri prej tyre nuk është i vërtetuar dhe nuk dihet kush e bëri i pari. Pranohet gjerësisht vetëm se në këtë zonë likeri bëhej në shtëpi, me limonët e kopshteve, para se të prodhohej për treg.

Zona njihet për limonët me lëkurë të trashë e shumë aromatike, që rriten në tarraca mbi det. Dy lloje vendase, Sfusato Amalfitano i Bregdetit Amalfitan dhe limoni i Sorrentos, kanë sot mbrojtje gjeografike në Bashkimin Evropian. Si pije tregtare, limonçelloja u përhap kryesisht në dekadat e fundit të shekullit XX dhe u bë një nga likerët italianë më të njohur jashtë vendit. Në pjesë të tjera të Italisë bëhen likerë të ngjashëm, ndonjëherë me emrin limoncino.

Për Shqipërinë nuk ka të dhëna të sakta se kur filloi të bëhej limonçello në shtëpi. Ka gjasa që të jetë njohur përmes lidhjeve të shumta me Italinë, por kjo nuk është e dokumentuar. Dihet, megjithatë, se bërja e rakisë dhe e likerëve në shtëpi është e zakonshme në shumë familje shqiptare dhe se agrumet rriten në bregdetin jugor, rreth Vlorës dhe Sarandës. Kështu, receta përshtatet lehtë me limonët e vendit, kur gjenden të patrajtuar.