Reçel me Nespulla – Si Bëhet në Shtëpi

Hyrje

Nespulla është ndër frutat e para që sjell pranvera: kokrra të vogla portokalli, me lëkurë të hollë, tul me lëng dhe shije të ëmbël me një thartirë të lehtë. Stina e saj zgjat vetëm disa javë dhe fruti nuk duron gjatë pas vjeljes, ndaj reçeli me nespulla është një mënyrë e mirë për ta ruajtur këtë shije edhe në dimër. Del me ngjyrë qelibari, me copa të buta e gjysmë të tejdukshme dhe me një aromë të lehtë që të kujton kajsinë.

Puna kryesore bëhet para zjarrit, me thikë të vogël dhe pak durim. Çdo kokërr qërohet, hapet më dysh dhe pastrohet nga farat e mëdha e nga cipa e hollë kafe që i mbështjell, sepse ajo nuk zbutet në zierje. Tuli i prerë nxihet shpejt në ajër, prandaj copat hidhen menjëherë në ujë të ftohtë me limon. Pastaj pushojnë me sheqerin derisa të lëshojnë lëng dhe zihen me valë të fortë 25-35 minuta. Prova në pjatën e ftohtë tregon kur reçeli ka marrë trup, pa pektinë të blerë.

Me 650 g sheqer për çdo kilogram tul dhe 10 minuta banjë me ujë, kavanozat ruhen në raft deri në një vit. Sasia jep 3-4 kavanoza nga 250 ml. Reçeli shkon me bukë të thekur e gjalpë, me kos të kulluar ose me djathë të bardhë, dhe është mbushje e mirë për biskota. Bëjeni në fund të pranverës, kur nespullat janë plot lëng dhe gjenden me bollëk në treg, dhe hapeni në mëngjeset e dimrit, kur fruta të freskëta ka shumë më pak.

Përbërësit

Për 36 persona

Udhëzimet

1. Zgjedhja e frutave: Zgjidhni nespulla të pjekura, me ngjyrë portokalli të njëtrajtshme, që lëshojnë pak kur i shtypni lehtë, dhe shtoni disa kokrra pak më të forta, që kanë më shumë pektinë. Mos përdorni fruta me njolla të buta, të çara ose me erë fermentimi. Lani nespullat nën ujë të rrjedhshëm dhe hiqni bishtat. Në një tas të madh përzieni ujin e ftohtë me 1 lugë gjelle lëng limoni.
2. Qërimi dhe pastrimi: Hiqni lëkurën me gishta ose me majën e një thike të vogël, duke filluar nga bishti; te nespullat e pjekura shqitet lehtë. Pritini më dysh për së gjati, hiqni farat dhe cipën e hollë kafe që i mbështjell, si edhe mbetjet e thata të lules në majë. Pritini gjysmat edhe një herë më dysh dhe hidhini copat menjëherë në ujin me limon. Punoni me pak kokrra njëherësh.
3. Pushimi me sheqer: Kullojini copat dhe peshojini: duhet të keni rreth 1 kg tul; nëse del më pak, pakësoni sheqerin dhe limonin në të njëjtin raport. Kalojini në një tenxhere të gjerë me fund të trashë, me vëllim të paktën 5 litra. Shtoni sheqerin, lëngun e mbetur të limonit dhe lëkurën e grirë, përziejini butë dhe mbulojeni. Lëreni të paktën 1 orë në temperaturë dhome, duke e përzier një herë, derisa fruti të lëshojë lëng.
4. Kavanozat dhe pjatat e provës: Ndërkohë lani 4 kavanoza nga 250 ml dhe kapakë të rinj me ujë të nxehtë e detergjent, pastaj shpëlajini mirë. Vendosini drejt në një tenxhere të thellë, mbi një leckë pambuku, mbulojini me ujë dhe zieni 10 minuta. Lërini në ujin e nxehtë derisa t'i mbushni. Kapakët përgatitini sipas udhëzimit të prodhuesit. Futni dy pjata të vogla në ngrirës për provën e mpiksjes.
5. Zierja: Vendoseni tenxheren në zjarr të ulët-mesatar dhe përzieni me lugë druri 5-8 minuta, derisa sheqeri të tretet plotësisht. Shtoni shkopin e vaniljes. Ngrini zjarrin dhe çojeni reçelin në valë të fortë; zieni pa kapak 25-35 minuta, duke e përzier shpesh dhe duke kruar fundin, sidomos në minutat e fundit. Pas 10 minutash valë shtypni rreth gjysmën e copave me shtypësen e patateve, që reçeli të marrë trup.
6. Prova e pjatës: Pas 20 minutash valë, hiqeni tenxheren nga zjarri. Hidhni një lugë çaji reçel në një pjatë nga ngrirësi dhe futeni sërish në ngrirës për 1 minutë. Shtyjeni me gisht: nëse sipërfaqja rrudhet dhe gjurma nuk mbyllet, reçeli është gati. Nëse rrjedh, zieni edhe 3 minuta dhe provoni përsëri. Me termometër, synoni 104-105°C në nivel të detit. Copat duhet të jenë gjysmë të tejdukshme.
7. Mbushja e kavanozave: Hiqni shkopin e vaniljes dhe shkumën me lugë. Nxirrni kavanozat nga uji, kullojini dhe mbushini me reçel të nxehtë, duke lënë rreth 6 mm hapësirë nën grykë. Fshini grykat me pecetë të pastër të lagur, vendosni kapakët dhe shtrëngojini me dorë, pa forcë të tepërt. Punoni shpejt, sepse koha e banjës me ujë është llogaritur për reçel dhe kavanoza të nxehtë.
8. Banja me ujë dhe ruajtja: Vendosini sërish kavanozat në tenxheren me ujë të nxehtë, mbi leckë, që uji t'i mbulojë me të paktën 2,5 cm. Kur uji të vlojë sërish, numëroni 10 minuta; mbi 300 m lartësi mbidetare shtoni 5 minuta. Nxirrini drejt dhe lërini 12-24 orë pa i lëvizur. Qendra e kapakut duhet të jetë e lakuar nga brenda dhe të mos kërcasë kur e shtypni. Kavanozin që nuk u mbyll ruajeni në frigorifer dhe hajeni të parin.

Këshilla nga Kuzhina

• Peshoni tulin pas pastrimit, jo frutat e plota. Farat e nespullës janë të mëdha dhe, bashkë me lëkurën, humbja mund të arrijë një të tretën e peshës, ndaj sheqeri llogaritet vetëm mbi tulin.
• Mbajini nespullat në frigorifer derisa të filloni punën dhe përdorini brenda një ose dy ditëve. Fruti mavijoset lehtë dhe, në vapë, fillon të fermentojë shpejt.
• Mos gatuani më shumë se 1 kg tul në një tenxhere. Për sasi më të madhe ndajeni tulin në disa tenxhere dhe ziejini njërën pas tjetrës, që zierja të mbetet e shkurtër dhe ngjyra e çelët.
• Bëni provën e parë herët. Reçeli trashet ndjeshëm pasi ftohet, dhe ai që në tenxhere duket paksa i lëngshëm shpesh del i saktë në kavanoz.
• Nëse doni copa të plota e të dukshme, mos i shtypni fare; nëse e doni më të lëmuar, shtypni të gjitha copat pasi të zbuten.

Si të Servirni

Shërbejeni reçelin në temperaturë dhome, sepse aroma e nespullës ndihet më mirë kur nuk është i ftohtë nga frigoriferi. Për mëngjes mjafton një lugë gjelle e mbushur, rreth 30 g, mbi bukë të thekur me gjalpë, ose pranë një cope djathi të bardhë të butë, kripa e të cilit e zbut ëmbëlsinë. Me kos të kulluar dhe pak arra të thyera bëhet një mëngjes i shpejtë.

Si ëmbëlsirë pasditeje shkon me petulla të ngrohta ose me palaçinka. Përdoreni edhe si mbushje për biskota me gjalpë dhe për tarta me brumë të shkrifët, ose si shtresë e hollë mbi një tortë me djathë, pasi ta holloni me një lugë ujë të ngrohtë. Reçelit i shkon mirë një filxhan çaj mali. Kavanozin e hapur mbajeni në frigorifer dhe merrni reçel vetëm me lugë të thatë e të pastër.

Variacione Rajonale

• Me portokall: Në vend të lëkurës së limonit, shtoni lëkurën e grirë të një portokalli të larë mirë. Lëngun e limonit mos e ndryshoni, sepse reçelit i duhet për mpiksje dhe aciditet.
• Me xhenxhefil: Shtoni 1 lugë çaji xhenxhefil të freskët, të grirë imët, bashkë me sheqerin. Djegësira e lehtë e balancon ëmbëlsinë dhe i shkon mirë aromës së nespullës.
• Me barbarozë: Në 5 minutat e fundit të zierjes futni 2-3 gjethe barbarozë të lara dhe hiqini para mbushjes. Gjethet i japin reçelit një aromë të lehtë trëndafili.
• Reçel frigoriferi me pak sheqer: Përdorni 350 g sheqer për 1 kg tul dhe të njëjtin lëng limoni; zieni 20-25 minuta, derisa luga e tërhequr në fund të tenxheres të lërë një gjurmë që nuk mbyllet menjëherë. Ky version nuk kalohet në banjë me ujë: ruajeni në frigorifer dhe hajeni brenda një jave, ose ngrijeni në porcione deri në 3 muaj.

Çfarë është Reçel me Nespulla – Si Bëhet në Shtëpi?

Nespulla (Eriobotrya japonica) është fryti i një peme me gjelbërim të përhershëm, me gjethe të mëdha e të forta, me push nga ana e poshtme. Pema lulëzon në vjeshtë ose në fillim të dimrit dhe frutat piqen në pranverë, të mbledhur në vile. Kokrrat janë të rrumbullakëta ose pak vezake, të verdha deri në portokalli, dhe brenda kanë një deri në pesë fara të mëdha kafe, të mbështjella me një cipë të hollë.

Nespulla nuk duhet ngatërruar me mushmollën (Mespilus germanica), frutin kafe me një «kurorë» të thatë në majë, që piqet në vjeshtë dhe hahet vetëm pasi zbutet plotësisht. Të dyja janë nga familja e trëndafilit dhe në disa gjuhë kanë emër të përbashkët, por shija, stina dhe mënyra e përgatitjes ndryshojnë. Kjo recetë është për nespullën portokalli të pranverës.

Reçeli me nespulla bëhet nga tuli i qëruar, i prerë në copa dhe i zier me sheqer e lëng limoni, derisa lëngu të trashet dhe t'i mbajë copat të shpërndara. Ndryshon nga glikoja, ku fruti mbetet i plotë ose në copa të mëdha, në shurup të kthjellët. Nespullat kanë pektinë të mjaftueshme, sidomos kur nuk janë tejet të pjekura, por me pjekjen humbasin aciditetin; prandaj limoni këtu nuk është zbukurim, por pjesë e recetës.

Historia e Pjatës

Nespulla e ka origjinën në Kinë, ku kultivohet prej shumë shekujsh, dhe prej andej kaloi në Japoni, ku gjithashtu rritet që në kohë të hershme. Emri shkencor, Eriobotrya japonica, e lidh me Japoninë, sepse botanistët evropianë e përshkruan fillimisht nga bimë japoneze, ndonëse vendlindja e saj është Kina. Në Evropë arriti më vonë, fillimisht si pemë zbukuruese kopshtesh, dhe me kohë u kultivua për frutat në vendet me klimë mesdhetare.

Pema kërkon dimër të butë, sepse lulet çelin në vjeshtë dhe frutat rriten gjatë muajve të ftohtë; ngricat e forta i dëmtojnë. Prandaj në Shqipëri e hasim kryesisht në zonat e ulëta dhe bregdetare, shpesh si pemë oborri. Nuk dihet me saktësi kur u mboll për herë të parë këtu. Emri «nespull» i ngjan fjalës italiane «nespola», me të cilën italianët quajnë si frytin e kësaj peme, ashtu edhe mushmollën evropiane.

Vetë reçeli i përket një zakoni më të gjerë. Në shtëpitë shqiptare frutat e stinës ruhen prej kohësh si reçel, gliko e komposto, ose thahen për dimër. Fjala «reçel» ka hyrë në shqip nëpërmjet turqishtes osmane. Meqë nespulla është e brishtë dhe stina e saj e shkurtër, pjesa më e madhe hahet e freskët. Për reçelin e saj nuk njihet një recetë e vetme tradicionale, as një krahinë me të cilën të lidhet në mënyrë të veçantë.