Mish Qingji me Patate në Furrë

Hyrje

Mish qingji me patate në furrë është një nga gatimet që tryeza shqiptare i ruan për ditë pushimi dhe për festat e pranverës. Copat me kockë piqen ngadalë derisa mishi shqitet vetë nga kocka, ndërsa patatet thithin lëngun e tavës, me aromë hudhre dhe limoni. Nga furra del erë rozmarine dhe mishi të pjekur, kurse në fund të tavës mbetet pak lëng i artë që kërkon një copë bukë. Përbërësit janë të pakët dhe teknika e thjeshtë; ajo që i duhet kësaj tave më shumë se gjithçka është durimi.

Receta ndjek dy faza të qarta. Fillimisht mishi i marinuar me hudhër, vaj ulliri, lëng limoni, rozmarinë, kripë dhe piper piqet në 180°C, i mbuluar fort me letër alumini dhe me pak ujë të nxehtë në tavë. Avulli që mbetet nën letër e zbut ngadalë indin lidhor pa e tharë mishin. Pas 70 minutash patatet vendosen rreth mishit dhe tava piqet pa mbulesë në 200°C: lëngu pakësohet, patatet marrin ngjyrë të artë dhe mishi formon kore të lehtë. Kështu patatet piqen në lëngun e mishit, por nuk shpërbëhen.

Kjo tavë i përshtatet një dreke familjare me 6 veta, Pashkëve, Bajramit ose çdo dite pushimi kur furra mund të punojë dy orë pa ngut. Pjesën më të madhe të kohës gatimi piqet vetë, ndaj mbetet kohë për sallatën dhe për shtrimin e tryezës. Shërbejeni me sallatë të freskët, kos ose turshi dhe bukë të mirë për lëngun. Mbetjet ringrohen mirë edhe ditën tjetër, sidomos kur ruhet pak lëng nga tava. Për më pak veta, përgjysmoni sasitë dhe përdorni një tavë më të vogël; kohët mbeten afërsisht të njëjta.

Përbërësit

Për 6 persona

Udhëzimet

1. Përgatitni mishin: Nxirrni mishin nga frigoriferi, thajeni me letër kuzhine dhe hiqni dhjamin e tepërt dhe cipat e trasha, duke lënë një shtresë të hollë yndyre. Nëse kasapi nuk e ka prerë, ndajeni në copa me kockë rreth 150-200 g, që të piqen njëlloj. Pas punës me mishin e papjekur, lani mirë duart, thikën dhe dërrasën me ujë të nxehtë dhe sapun.
2. Marinoni qingjin: Grini imët 4 thelpinj hudhër dhe gjethet e njërës degë rozmarine. Në një tas të madh përzieni hudhrën dhe rozmarinën me 3 lugë gjelle vaj ulliri, lëngun e limonit, 2 lugë çaji kripë dhe gjysmën e piperit. Fërkojini copat e mishit me marinadën nga të gjitha anët. Lërini 30 minuta në temperaturë dhome, ose të mbuluara në frigorifer deri në 12 orë. Gjatë 15 minutave të fundit ngrohni furrën në 180°C, me nxehtësi lart e poshtë.
3. Rregulloni tavën: Rreshtoni copat e mishit në një shtresë të vetme në një tavë të madhe, rreth 40 x 30 cm, me anën e kockës poshtë, dhe hidhni sipër marinadën e mbetur në tas. Vendosni në tavë degën tjetër të rozmarinës. Derdhni 300 ml ujë të nxehtë anash tavës, jo mbi mish, që marinada të mos lahet.
4. Piqni të mbuluar: Mbulojeni tavën fort me letër alumini, duke e shtypur rreth buzëve që avulli të mos dalë. Piqeni në raftin e mesëm për 70 minuta. Ndërkohë qëroni patatet, pritini në copa 4-5 cm dhe mbajini në ujë të ftohtë që të mos nxihen. Para se t'i përdorni, kullojini dhe thajini mirë me një peshqir të pastër kuzhine.
5. Shtoni patatet: Nxirreni tavën dhe ngrini temperaturën e furrës në 200°C. Hiqni letrën e aluminit me kujdes, sepse avulli djeg, dhe lini copat e mishit me kockën poshtë, që ana me mish të marrë kore. Në një tas përzieni patatet me 2 lugë gjelle vaj ulliri, 1 lugë çaji kripë, piperin e mbetur dhe 4 thelpinjtë e tjerë të hudhrës, të plotë. Vendosini rreth mishit, në lëngun e tavës, në një shtresë.
6. Piqni pa mbulesë: Piqeni pa mbulesë për 50 minuta. Pas 25 minutash kthejini patatet dhe lagni mishin me një lugë nga lëngu i tavës; nëse lëngu është tharë, shtoni 3-4 lugë gjelle ujë të nxehtë anash. Gatimi është gati kur patatet shpohen lehtë me thikë dhe janë të arta në skaje, mishi shqitet lehtë nga kocka dhe termometri i futur në pjesën më të trashë, larg kockës, tregon të paktën 63°C.
7. Lëreni të pushojë dhe shërbejeni: Mbulojeni tavën lehtë me letër alumini dhe lëreni të pushojë 10 minuta. Hiqni degën e rozmarinës, shërbejeni mishin me patatet dhe hidhni sipër pak lëng nga tava. Mbetjet futini në frigorifer brenda 2 orësh, në enë të mbyllur, konsumojini brenda 3 ditësh dhe ringrohini derisa të jenë të nxehta mirë edhe në mes.

Këshilla nga Kuzhina

• Kërkoni te kasapi shpatull qingji të prerë në copa me kockë: shpatulla ka më shumë ind lidhor se kofsha dhe në pjekje të gjatë del më e butë e më e lëngshme.
• Thajeni mishin mirë para marinadës, sepse sipërfaqja e lagur merr ngjyrë më vonë dhe marinada nuk ngjitet mbi të.
• Zgjidhni një tavë ku copat të rrinë në një shtresë: në tavë të ngushtë mishi zihet në lëng në vend që të piqet, kurse në tavë shumë të madhe lëngu avullon shpejt dhe fundi digjet.
• Mund ta marinoni mishin një natë më parë, të mbuluar në frigorifer; nxirreni 30 minuta para pjekjes, që të mos futet shumë i ftohtë në furrë.
• Nëse mishi merr ngjyrë të errët para se patatet të jenë gati, mbulojeni vetëm mishin me një copë letër alumini dhe vazhdoni pjekjen.

Si të Servirni

Pas furrës, lëreni tavën të pushojë 10 minuta, të mbuluar lehtë me letër alumini. Vendosni në çdo pjatë një ose dy copa mishi me kockë dhe disa patate, pastaj hidhni sipër një lugë nga lëngu i tavës. Një sallatë jeshile me marule, qepë të freskët dhe pak uthull e freskon shijen e yndyrshme të qingjit; në dimër, sallata me lakër të grirë hollë ose turshitë e shtëpisë bëjnë të njëjtën punë. Pak kos i ftohtë ose salcë kosi me hudhër dhe kastravec shkon mirë anash. Mos harroni bukën, sepse lëngu në fund të tavës është ndër pjesët më të shijshme. Nga pijet, një verë e kuqe e lehtë ose dhallë e ftohtë i shkojnë mirë kësaj pjate. Për një drekë feste, mund të filloni me një byrek me zarzavate dhe ta mbyllni drekën me një ëmbëlsirë me shurup.

Variacione Rajonale

• Në saç: Vendoseni tepsinë mbi vatrën e nxehtë, mbulojeni me saçin dhe hidhni prush sipër e rreth tij. Nxehtësia e prushit nuk rregullohet si ajo e furrës, ndaj kontrolloni më shpesh lëngun dhe shtoni patatet kur mishi të ketë filluar të zbutet.
• Me qepë dhe domate: Shtoni 2 qepë të prera në katërsh bashkë me mishin dhe 250 g domate të vogla bashkë me patatet, për një lëng më të ëmbël e më të trashë.
• Me rigon: Zëvendësoni rozmarinën me 2 lugë çaji rigon të thatë në marinadë, një erëz që i shkon shumë mishit të qingjit.
• Me piper të kuq: Spërkatni 1 lugë çaji piper të kuq të ëmbël mbi patatet para fazës së dytë, për ngjyrë më të thellë dhe aromë të ëmbël.

Çfarë është Mish Qingji me Patate në Furrë?

Mish qingji me patate në furrë është pjatë kryesore ku mishi i qingjit dhe patatet piqen në të njëjtën tavë dhe ndajnë të njëjtin lëng. «Qingj» është forma e folur, shumë e përdorur, e fjalës që në gjuhën standarde shkruhet «qengj», prandaj do t'i hasni të dyja format: mish qingji dhe mish qengji. Këtu përdoren copa me kockë nga shpatulla ose kofsha, jo një kofshë e plotë, ndaj pjekja është më e njëtrajtshme dhe porcionet ndahen lehtë.

Shija mbështetet në pak përbërës: hudhër, limon, rozmarinë, vaj ulliri, kripë dhe piper. Limoni dhe hudhra i japin mishit freski dhe e zbusin ndjesinë e yndyrës së qingjit, ndërsa rozmarina sjell një aromë të fortë barishteje që i shkon mishit të pjekur. Uji i pakët në tavë nuk e kthen gatimin në zierje: në fazën e parë krijon avull nën letrën e aluminit, në të dytën bëhet salcë e lehtë për patatet.

Pjata ndryshon nga tava e kosit, ku qingji piqet nën një shtresë kosi të rrahur me vezë, dhe nga qingji i pjekur i plotë në hell mbi prush. Ndryshon edhe nga përsheshi, ku mishi zihet dhe me lëngun e tij lagen copat e bukës. Këtu rezultati është mish i butë me kore të lehtë, patate të arta në skaje e të buta brenda, dhe pak lëng aromatik për t'u hedhur sipër në pjatë.

Historia e Pjatës

Mishi i qingjit ka zënë prej kohësh vend të veçantë në kuzhinën shqiptare, sepse blegtoria me dele dhe dhi ka qenë për shekuj një nga mbështetjet e jetesës në zonat malore dhe kodrinore. Qingji gjendet më shumë në pranverë, prandaj lidhet me këtë stinë dhe me festat që bien atëherë, si Pashkët. Te myslimanët, Kurban Bajrami shoqërohet me therjen e një deleje ose dashi dhe ndarjen e mishit me të afërmit dhe nevojtarët.

Mënyrat tradicionale të pjekjes së mishit ishin helli mbi prush dhe saçi: kapaku prej hekuri ose balte që vendoset mbi tepsi në vatër dhe mbulohet me hi e prush. Patatja u soll nga Amerika e Jugut në Evropë në shekullin XVI dhe në kuzhinat e Ballkanit u bë e zakonshme shumë më vonë. Kombinimi i qingjit me patate është, pra, më i ri se vetë tradita e qingjit të pjekur, por kur dhe ku u bë i zakonshëm në Shqipëri nuk dihet me saktësi.

Për një kohë të gjatë, në shumë qytete shqiptare tavat e mëdha çoheshin për pjekje te furra e bukës në lagje, sepse jo çdo shtëpi kishte furrë të vetën. Sot receta piqet në furrën e shtëpisë dhe ndryshon pak nga familja në familje: disa shtojnë qepë ose domate, të tjerë përdorin rigon në vend të rozmarinës ose më shumë limon. Thelbi mbetet i njëjtë: mish qingji me kockë, patate, pak ujë dhe kohë e mjaftueshme në furrë.