Petë me Arra – Ëmbëlsirë Fshati
Tetë petë të hapura me petës në shtëpi, me një shtresë të trashë arrash me sheqer e kanellë në mes, të pjekura me gjalpë dhe të lagura me sherbet limoni.
Hyrje
| Koha totale | 140 minuta |
|---|---|
| Përgatitja | 90 minuta |
| Gatimi | 50 minuta |
| Porcione | 20 persona |
| Niveli | mesatare |
Petë me arra është ëmbëlsira që lind në të njëjtën sofër ku hapen petët e byrekut. Brumi është i thjeshtë, me miell, ujë dhe pak vaj, por hapet me petës sa më hollë dhe shtrohet në tavë fletë pas flete, me një shtresë të trashë arrash me sheqer e kanellë në mes. Pas pjekjes me gjalpë, sipërfaqja del e artë dhe krokante, ndërsa sherbeti me limon depërton ngadalë deri te petët e poshtme. Kafshata është njëkohësisht e thekur, e butë dhe e ëmbël, me aromën e ngrohtë të kanellës.
Gjithçka varet nga petët dhe nga temperatura e sherbetit. Brumi gatuhet mirë dhe pushon gjysmë ore, që të hapet pa u këputur, ndërsa gjatë hapjes spërkatet me niseshte, jo me miell, që petët të mos ngjiten. Katër petë shkojnë poshtë dhe katër sipër, secila e lyer me gjalpë të shkrirë, që të ndahen në fletë gjatë pjekjes. Copat priten deri në fund para se ëmbëlsira të futet në furrë. Sherbeti bëhet që në fillim dhe hidhet i ftohtë mbi ëmbëlsirën e nxehtë, që të thithet pa e bërë qull.
Është ëmbëlsirë për tryezën e festës, për vizitat e fundjavës dhe për muajt e ftohtë, kur arrat e reja të vjeshtës janë në shtëpi. Del edhe më mirë të nesërmen, kur sherbeti është shpërndarë njëtrajtësisht, ndaj mund ta përgatitni një ditë përpara. Nga një tavë dalin njëzet copa, mjaftueshëm për një familje të madhe dhe për mysafirët që vijnë pa lajmëruar. Shërbehet në temperaturë dhome, me kafe turke ose me një filxhan çaj mali, dhe një copë mjafton për të mbyllur një drekë të gjatë.
Pyetje të shpejta
- Si bëhet petë me arra me petë të gatshme nga dyqani?
- Përdorni rreth 500 g petë byreku të gatshme. Shtroni gjysmën e tyre poshtë dhe gjysmën sipër, duke lyer secilën me gjalpë, ndërsa arrat i vendosni në mes. Nëse keni vetëm petë filo, që janë shumë më të holla, ju duhen rreth 16 deri në 20 fletë dhe pjekja zakonisht zgjat rreth 40 minuta. Kontrollojeni sipas ngjyrës, sepse petët e holla marrin ngjyrë më shpejt.
- Cili është ndryshimi mes petës me arra dhe bakllavasë?
- Bakllavaja klasike ka shumë petë shumë të holla dhe arra të shpërndara ndërmjet tyre, pritet në romba dhe zakonisht është më e ëmbël. Peta me arra ka vetëm tetë petë të hapura në shtëpi, një shtresë të vetme e të trashë arrash në mes dhe pritet në katrorë. Shija është më rustike dhe brumi ndihet më shumë në kafshatë.
Përbërësit
Për 20 persona
Prekni përbërësit që keni gati.
0 nga 12 përbërës gati.
Udhëzimet
- Gatimi i brumit: Në një tas të madh përzieni miellin me kripën dhe hapni një gropë në mes. Hidhni 30 ml vaj, uthullën dhe pak nga pak ujin e vakët, duke i bashkuar me dorë. Gatuajeni brumin mbi tavolinë 8–10 minuta, derisa të bëhet i lëmuar, i butë dhe elastik, pa u ngjitur në duar. Ndajeni në 8 toptha të barabartë, rreth 100 g secili, mbulojini me pecetë dhe lërini të pushojnë 30 minuta.
- Sherbeti: Ndërsa brumi pushon, grini lëkurën e verdhë të limonit dhe lëreni mënjanë për mbushjen, pastaj shtrydhni lëngun. Në një tenxhere hidhni 400 g sheqer dhe 400 ml ujë dhe përzieni derisa sheqeri të tretet. Kur të marrë valë, shtoni lëngun e limonit dhe lëreni të ziejë 8–10 minuta në zjarr të ulët, pa e përzier, derisa të trashet lehtë. Hiqeni nga zjarri dhe lëreni të ftohet plotësisht.
💡 Këshillë: Sherbeti i vluar djeg shumë; mos e provoni me gisht dhe mbajeni larg fëmijëve.
- Mbushja dhe tava: Grini arrat trashë me thikë, ose në blender duke e ndezur vetëm 1–2 sekonda disa herë radhazi, që të mbeten copëza dhe jo pluhur. Përziejini me 120 g sheqer, kanellën dhe lëkurën e grirë të limonit. Shkrini gjalpin në zjarr të ulët, hiqeni dhe përzieni me 30 ml vaj. Lyeni me pak nga kjo yndyrë një tavë rreth 30 x 35 cm.
- Petët e poshtme: Spërkatni tavolinën me niseshte. Hapni topthin e parë me petës në një petë ovale rreth 45 x 50 cm, pak më të madhe se tava, duke e kthyer shpesh dhe duke e spërkatur me niseshte sa herë fillon të ngjitet. Peta duhet të jetë aq e hollë sa të shihet ngjyra e tavolinës përmes saj. Shtrojeni në tavë, me anët të ngritura në muret e saj, dhe lyejeni me yndyrë. Përsëritni me tre toptha të tjerë.
💡 Këshillë: Ndërsa hapni një petë, mbajini topthat e tjerë të mbuluar, që të mos thahen.
- Shtresa e arrave: Ndizni furrën në 180°C, me nxehtësi lart e poshtë. Shpërndani përzierjen e arrave mbi petën e katërt në një shtresë të njëtrajtshme dhe shtypeni lehtë me pëllëmbë. Palosni nga brenda, mbi arrat, pjesët e petëve që dalin jashtë tavës dhe lyejini me pak yndyrë. Kështu mbushja mbyllet nga anët dhe arrat nuk digjen gjatë pjekjes.
- Petët e sipërme dhe prerja: Hapni njësoj katër topthat e mbetur dhe shtrojini sipër arrave, duke lyer çdo petë me yndyrë. Palosni anët nga brenda. Me thikë të mprehtë, priteni ëmbëlsirën deri në fund të tavës në 20 copa, në 5 rreshta me nga 4 copa, duke i mbajtur petët me dorën tjetër që të mos rrëshqasin. Hidhni me lugë yndyrën e mbetur mbi gjithë sipërfaqen, që të depërtojë në vijat e prerjes.
- Pjekja: Piqeni në raftin e mesëm për 45–50 minuta, derisa sipërfaqja të marrë ngjyrë të artë të thellë dhe skajet të ndahen lehtë nga tava. Ngrini me kujdes një cep me thikë: edhe fundi duhet të jetë i artë dhe i fortë, jo i zbehtë. Nëse sipërfaqja merr ngjyrë para kohe, mbulojeni lehtë me letër alumini për 10–15 minutat e fundit.
- Sherbeti dhe pushimi: Sapo ta nxirrni nga furra, hidhni ngadalë me garuzhdë sherbetin e ftohtë mbi ëmbëlsirën e nxehtë, duke e drejtuar në vijat e prerjes dhe përgjatë anëve të tavës. Lëreni të pushojë pa kapak të paktën 4 orë, mundësisht gjithë natën, derisa sherbeti të thithet plotësisht. Para servirjes kaloni edhe një herë thikën nëpër vijat e prerjes dhe ngrini copat me spatulë.
Çfarë të gatuani më pas
Këshilla nga Kuzhina
- Përdorni niseshte, jo miell, gjatë hapjes së petëve. Peta rrëshqet më lehtë nën petës dhe brumi nuk forcohet nga mielli i tepërt.
- Provoni një arrë para se t'i grini të gjitha. Arrat e vjetra ose të ruajtura keq marrin shije të hidhur e të athët dhe e prishin gjithë tavën.
- Për aromë më të thellë, thekini arrat 5–6 minuta në tigan të thatë në zjarr mesatar, duke i trazuar, dhe lërini të ftohen para se t'i përzieni me sheqerin.
- Mos e kurseni yndyrën në petët e sipërme. Ato duhet të jenë të lyera mirë që të marrin ngjyrë të njëtrajtshme dhe të dalin krokante.
- Ruajeni ëmbëlsirën të mbuluar me pecetë në temperaturë dhome. Në frigorifer gjalpi ngurtësohet dhe petët humbasin butësinë.
Si të Servirni
Petë me arra shërbehet në temperaturë dhome, pasi ka pushuar disa orë dhe sherbeti është thithur plotësisht. Ndajeni sipas vijave të prerjes me thikë të mprehtë dhe ngrijini copat me spatulë, që shtresa e poshtme të dalë e plotë. Vendosini në një pjatë të gjerë ose në tabaka, me pak hapësirë mes tyre, që copat të mos ngjiten me njëra-tjetrën dhe skajet të mbeten krokante.
Ëmbëlsia e sherbetit balancohet mirë nga kafeja turke pa sheqer, nga çaji i malit ose nga një gotë me ujë të ftohtë. Në tryezën e festës vendoseni pranë frutave të stinës, si mollët, portokallet ose mandarinat, që e freskojnë kafshatën. Meqë është ëmbëlsirë e pasur, zakonisht një copë mjafton për person, ndaj me një tavë shërbeni pa vështirësi një tryezë të madhe.
Variacione Rajonale
- Me mjaltë: Përdorni vetëm 300 g sheqer për sherbetin dhe, pasi ta keni hequr nga zjarri, përzieni në të 3 lugë gjelle mjaltë. Sherbeti merr shije më të rrumbullakët dhe ngjyrë pak më të errët.
- Me arra dhe lajthi: Përdorni 200 g arra dhe 100 g lajthi të thekura e të grira trashë. Lajthitë i japin mbushjes aromë më të ëmbël dhe më të thekur.
- Vetëm me vaj: Në vend të gjalpit, shtoni edhe 130 ml vaj luledielli te vaji për lyerjen. Shija del më e lehtë dhe ëmbëlsira nuk ka asnjë përbërës me origjinë shtazore.
- Rrotulla me arra: Lyeni çdo petë me yndyrë, shpërndani sipër një të tetën e mbushjes dhe mbështilleni si rrotullë. Priteni rrotullën në copa rreth 5 cm, vendosini copat ngjitur në tavë, lyejini me yndyrën e mbetur dhe piqini njësoj, me sherbet të ftohtë sipër.
Çfarë është Petë me Arra – Ëmbëlsirë Fshati?
Petë me arra është një pite e ëmbël me petë të hapura në shtëpi dhe mbushje me arra. Ndërtohet me tetë petë të holla, të lyera një nga një me gjalpë, dhe me një shtresë të vetme, të bollshme, arrash të grira trashë me sheqer, kanellë dhe lëkurë limoni. Piqet derisa të marrë ngjyrë të artë të thellë, pastaj laget me sherbet sheqeri me limon dhe lihet disa orë të pushojë, derisa petët ta thithin lëngun.
Ngjason me bakllavanë, por nuk është e njëjta gjë. Bakllavaja klasike ndërtohet me shumë petë shumë të holla, me arra të shpërndara ndërmjet tyre, dhe zakonisht pritet në romba. Këtu petët janë më pak dhe pak më të trasha, arrat mblidhen në mes si një shtresë e plotë dhe copat priten në katrorë. Ndryshon edhe nga byreku i zakonshëm me djathë ose me perime, sepse mbushja është e ëmbël dhe pas pjekjes ëmbëlsira laget me sherbet.
Rezultati është një ëmbëlsirë më rustike dhe më e shpejtë për t'u ndërtuar se bakllavaja: petët e sipërme dhe të poshtme dalin krokante, ndërsa arrat në mes mbeten të lagura, aromatike dhe pak të thekura. Ëmbëlsia varet kryesisht nga sherbeti, ndaj mund ta rregulloni lehtë duke e bërë atë pak më të hollë ose pak më të trashë.
Historia e Pjatës
Ëmbëlsirat me petë të holla, arra dhe shurup ose mjaltë njihen në një hapësirë të gjerë, nga Ballkani dhe Anadolli deri në Lindjen e Mesme. Më e famshmja prej tyre është bakllavaja, por origjina e saj e saktë mbetet e diskutueshme. Disa studiues e lidhin me ëmbëlsirat bizantine me brumë dhe arra, të tjerë me brumërat e popujve turkë, ndërsa forma me shumë petë të holla që njohim sot zakonisht lidhet me kuzhinën osmane.
Në Shqipëri dhe në Kosovë, baza e këtyre ëmbëlsirave është peta e hapur me dorë, e njëjta që përdoret për byrekun, lakrorin dhe pitet e kripura. Hapja e petëve me petës ka qenë prej kohësh punë e zakonshme e shtëpisë dhe një aftësi që mësohej duke punuar pranë më të mëdhenjve. Arrat rriten gjerësisht në vend, mblidhen në vjeshtë dhe ruhen gjatë gjithë dimrit, ndaj kanë qenë mbushje e natyrshme për ëmbëlsirat e stinës së ftohtë.
Para se sheqeri të bëhej i lirë dhe i përditshëm, në shumë zona të Ballkanit ëmbëlsirat ëmbëlsoheshin me mjaltë ose me pekmez. Sot sherbeti me sheqer dhe limon është më i zakonshmi. Nuk dihet një vend i saktë origjine dhe nuk ka një recetë të vetme për petën me arra: çdo familje e bën me numrin e vet të petëve, me më shumë ose më pak arra dhe me sherbet sipas shijes. Kjo recetë ndjek variantin e thjeshtë, me tetë petë dhe një shtresë të trashë arrash në mes.
Gabimet e Zakonshme që Duhet të Shmangni
Për të arritur Petë me Arra – Ëmbëlsirë Fshati të përsosur, shmangni këto gabime të zakonshme:
Petët dalin të trasha dhe brumore në mes.
Zgjidhja: Brumi që nuk ka pushuar mjaftueshëm tërhiqet mbrapsht dhe nuk hapet hollë. Lëreni 30 minuta të mbuluar dhe hapeni derisa të shihet ngjyra e tavolinës përmes petës.
Arrat bluhen pluhur.
Zgjidhja: Pluhuri i arrave lidhet me sheqerin në një masë të rëndë dhe vajore, që nuk e lë sherbetin të kalojë. Grijini me thikë ose me ndezje shumë të shkurtra të blenderit, që të mbeten copëza.
Sherbeti hidhet i nxehtë mbi ëmbëlsirën e nxehtë.
Zgjidhja: Kur të dyja janë të nxehta, petët zbuten dhe ëmbëlsira bëhet qull. Përgatiteni sherbetin që në fillim, ndërsa pushon brumi, që të jetë plotësisht i ftohtë kur del tava nga furra.
Ëmbëlsira pritet vetëm pasi është pjekur.
Zgjidhja: Petët e pjekura thyhen nën thikë dhe sherbeti nuk gjen rrugë për të kaluar deri në fund. Pritini copat deri në fund të tavës para se ta futni në furrë.
Fundi mbetet i bardhë dhe i lagësht.
Zgjidhja: Mos e nxirrni ëmbëlsirën vetëm sipas ngjyrës së sipërme. Ngrini një cep me thikë; nëse fundi është i zbehtë, vazhdoni pjekjen edhe 5–10 minuta në raftin e poshtëm.
Pyetje të Shpeshta
Vlerat Ushqyese (për porcion)
Vlera të përafërta për një porcion, të llogaritura nga përbërësit me të dhënat e USDA FoodData Central.
Rreth Autorit

Elira Shehu
Specialiste e ëmbëlsirave me rrënjë shkodrane. Elira Shehu kombinon teknikat evropiane me pastiçerinë tradicionale shqiptare, duke shkruar receta me saktësi profesionale.


