Zupa Shqiptare me Pandispanjë, Krem Vaniljeje dhe Çokollate

Hyrje

Zupa është një nga ëmbëlsirat me krem më të dashura në shtëpitë shqiptare dhe, pavarësisht emrit, nuk ka të bëjë fare me supën. Zupa shqiptare ndërtohet me shtresa: pandispanjë e butë e lagur me shurup, krem vaniljeje i verdhë, krem çokollate i errët dhe sipër një shtresë e bardhë me pana të rrahur. Kur pritet, çdo copë tregon vijat e pastra të shtresave, dhe kjo pamje është gjysma e kënaqësisë. Shija është e ëmbël, por jo e rëndë, sepse kremrat bëhen me qumësht, vezë dhe niseshte, pa gjalpë. Ky version ndjek strukturën e ëmbëlsirës italiane zuppa inglese, prej së cilës vjen edhe emri, por pandispanja laget me shurup vishnje pa alkool, që zupa të jetë e përshtatshme edhe për fëmijët.

Receta ka tri pjesë që bëhen me radhë. Pandispanja bëhet vetëm me vezë, sheqer dhe miell: ajri që futet gjatë rrahjes së gjatë të vezëve është e vetmja gjë që e ngre, ndaj kjo fazë nuk nxitohet. Kremi gatuhet në një tenxhere të vetme me qumësht, vezë dhe niseshte misri, pastaj ndahet në dy tasa. Në njërin shtohet vanilje, në tjetrin çokollatë e zezë, që shkrihet nga nxehtësia e vetë kremit. Kremi duhet të marrë valë dhe të ziejë edhe një minutë, që niseshteja ta trashë plotësisht dhe vezët të gatuhen mirë. Pandispanja laget me lugë, jo duke e zhytur, që shtresat të mbajnë formën.

Zupa kërkon të paktën 6 orë në frigorifer, më mirë gjatë gjithë natës, ndaj përgatitet një ditë para. Kjo e bën të përshtatshme për ditëlindje, darka festive dhe vizita familjare, sepse ditën e servirjes ju mbetet vetëm ta mbuloni me pana dhe ta prisni. Një enë 20 x 30 cm jep 12 copë, mjaft për një tryezë të madhe. Shërbehet e ftohtë, direkt nga frigoriferi, me kafe ose çaj.

Përbërësit

Për 12 persona

Udhëzimet

1. Rrahja e Vezëve për Pandispanjën: Ngrohni furrën në 175°C, me nxehtësi lart e poshtë pa ventilator, dhe shtroni me letër pjekjeje një tavë 20 x 30 cm. Rrihni 4 vezë me 120 g sheqer me mikser në shpejtësi të lartë për 8-10 minuta, derisa masa të zbardhet, të trefishohet në vëllim dhe, kur ngrini rrahëset, të bjerë si shirit që qëndron disa sekonda mbi sipërfaqe.
2. Pjekja e Pandispanjës: Sitni 120 g miell mbi vezët në tri herë dhe përzieni me shpatull nga poshtë-lart, ngadalë, vetëm sa të zhduket mielli. Hidheni masën në tavë, rrafshojeni dhe piqeni 22-25 minuta, pa e hapur furrën në 15 minutat e para. Është gati kur merr ngjyrë të artë, kthehet në vend kur e shtypni lehtë dhe një shkop druri i futur në mes del i thatë. Nxirreni nga tava, hiqni letrën, ftoheni plotësisht dhe priteni horizontalisht në dy shtresa.
3. Shurupi i Vishnjes: Në një tenxhere të vogël zieni 250 ml lëng vishnje me 40 g sheqer për 3 minuta, duke e përzier derisa sheqeri të tretet plotësisht. Hiqeni nga zjarri dhe lëreni të ftohet. Shurupi duhet të jetë në temperaturë ambienti ose i ftohtë kur laget pandispanja, sepse shurupi i nxehtë thithet shumë shpejt dhe e bën pandispanjën qull.
4. Baza e Kremit: Ngrohni 1 l qumësht në një tenxhere me fund të trashë derisa të nxjerrë avull dhe të shfaqen flluska të vogla në anë, pa e lënë të vlojë. Ndërkohë, në një tas të madh rrihni me rrahëse dore 4 vezë me 190 g sheqer, shtoni 100 g niseshte dhe 200 ml qumësht të ftohtë dhe përzieni derisa të mos mbetet asnjë kokrrizë.
5. Gatimi i Kremit: Hidhni gradualisht rreth një të tretën e qumështit të nxehtë te vezët, duke përzier pa ndalim. Kthejeni gjithë masën në tenxhere dhe gatuajeni në zjarr mesatar-të ulët, duke kruar fundin dhe anët me rrahëse. Pas rreth 6-8 minutash, kur kremi trashet dhe flluskat çajnë sipërfaqen, vazhdoni edhe 1 minutë duke e përzier. Kjo zierje e shkurtër i gatuan vezët plotësisht dhe e bën kremin të mbajë formën pas ftohjes.
6. Dy Kremrat: Hiqeni kremin nga zjarri dhe ndajeni menjëherë në dy tasa me sasi të barabartë. Në njërin përzieni vaniljen, në tjetrin 100 g çokollatë të grirë dhe trazoni derisa çokollata të shkrihet krejt dhe kremi të marrë ngjyrë të njëtrajtshme. Mbulojini të dy tasat me film ushqimor që prek sipërfaqen e kremit dhe lërini 15 minuta, derisa kremi të jetë i ngrohtë, por ende i butë sa të shtrihet.
7. Shtresimi: Shkurtoni anët e pandispanjës sa të futet në një enë qelqi 20 x 30 cm, të thellë rreth 7 cm. Vendosni shtresën e parë dhe lageni njëtrajtshëm me gjysmën e shurupit, me lugë ose furçë. Shtrijeni sipër kremin e vaniljes. Vendosni shtresën e dytë, lageni me shurupin e mbetur dhe mbulojeni me kremin e çokollatës. Rrafshojeni, lëreni të ftohet jo më shumë se 1 orë në ambient, pastaj mbulojeni dhe futeni në frigorifer për të paktën 6 orë.
8. Pana dhe Prerja: Ditën e servirjes, rrihni me mikser panën shumë të ftohtë me sheqerin pluhur, në një tas të ftohtë, për 2-3 minuta, derisa të formojë maja të qëndrueshme, por ende të lëmuara. Mos e rrihni më tej, se kokrrizohet dhe kthehet në gjalpë. Shtrijeni mbi kremin e çokollatës, grini sipër 20 g çokollatë dhe priteni në 12 copë. Ruajeni në frigorifer dhe hajeni brenda 3 ditëve.

Këshilla nga Kuzhina

• Nxirrini vezët për pandispanjën nga frigoriferi 30 minuta para rrahjes; vezët në temperaturë ambienti marrin më shumë ajër dhe pandispanja ngrihet më lart.
• Mund ta piqni pandispanjën një ditë përpara dhe ta mbani të mbështjellë në film ushqimor; pritet më lehtë në dy shtresa dhe e thith shurupin më njëtrajtshëm.
• Gatuajeni kremin në tenxhere me fund të trashë dhe mos e lini rrahësen nga dora, sepse niseshteja ngjitet shpejt në fund dhe digjet.
• Nëse kremi ka kokrriza, kalojeni sa është i nxehtë përmes një site të imët, para se ta ndani në dy tasa.
• Shijoni lëngun e vishnjes para se të shtoni sheqer; nëse është nektar i ëmbëlsuar, përgjysmoni sheqerin e shurupit.

Si të Servirni

Nxirreni zupën nga frigoriferi pak para servirjes dhe priteni me thikë të gjatë, të lagur në ujë të nxehtë dhe të fshirë pas çdo prerjeje; kështu vijat e shtresave mbeten të pastra. Për 12 copë, bëni dy prerje për së gjati dhe tri për së gjeri. Merreni çdo copë me shpatull të sheshtë dhe vendoseni në pjatë të vogël të ftohur. Me zupën shkojnë mirë kafeja ekspres, kafeja turke ose çaji i zi pa sheqer, që e balancojnë ëmbëlsinë e kremit. Në stinën e qershive, disa vishnje ose qershi të freskëta anash përsërisin shijen e shurupit. Për tryezë festive mund ta përgatitni edhe në gota individuale, me të njëjtat shtresa. Gjatë servirjes mos e mbani jashtë frigoriferit më shumë se 2 orë, sidomos në ditë të nxehta, sepse kremi me vezë dhe pana prishen shpejt.

Variacione Rajonale

• Zupa me biskota: Zëvendësoni pandispanjën me rreth 300 g biskota të thata të tipit petit beurre, të zhytura për një sekondë në qumësht të ftohtë dhe të shtruara në dy shtresa. Kjo është mënyra më e shpejtë dhe furra nuk ndizet fare.
• Zupë ingleze klasike: Për të rriturit, lagni pandispanjën me Alchermes të holluar me të njëjtën sasi uji, në vend të shurupit të vishnjes. Shtresat marrin ngjyrën rozë të versionit italian.
• Me pandispanjë të gatshme ose savoiardi: Përdorni 250-300 g në vend të pandispanjës së shtëpisë. Biskotat savoiardi lagini vetëm një sekondë ose spërkatini me lugë pasi t'i keni shtruar, sepse e thithin shurupin menjëherë.
• Me kakao në vend të çokollatës: Përzieni 3 lugë gjelle kakao pa sheqer me 3 lugë gjelle qumësht të nxehtë derisa të bëhet pastë dhe shtojeni te gjysma e kremit të nxehtë. Kremi del më pak i ëmbël dhe me shije më të thatë kakaoje; nëse e doni më të ëmbël, shtoni 1-2 lugë gjelle sheqer te pasta.

Çfarë është Zupa Shqiptare me Pandispanjë, Krem Vaniljeje dhe Çokollate?

Zupa (ose zupë) është ëmbëlsirë e ftohtë me shtresa, që hahet me lugë ose pritet në katrorë. Ka tri pjesë kryesore: një shtresë e butë që thith lëng (pandispanjë, savoiardi ose biskota), krem pastiçerie i gatuar me qumësht, vezë dhe niseshte, dhe një lëng që i jep shtresës së butë lagështi dhe aromë. Në shumë shtëpi shqiptare kremi ndahet më dysh, një gjysmë e verdhë me vanilje dhe një gjysmë ngjyrë kafe me kakao ose çokollatë, ndërsa sipër shtrohet pana e rrahur.

Emri vjen nga italishtja zuppa inglese, që fjalë për fjalë do të thotë "supë angleze". Në italisht fjala zuppa përdoret edhe për bukë ose ëmbëlsira të lagura në lëng, dhe folja inzuppare do të thotë "njom, lag në lëng". Pikërisht kjo ndodh te zupa: pandispanja njomet me shurup para se të shtresohet me krem. Zupa ndryshon nga tiramisu, që bëhet me kafe dhe krem me maskarpone, dhe nga trileçja, ku pandispanja zhytet krejt në një përzierje me disa lloje qumështi dhe mbulohet me karamel. Te zupa kremi është pjesa kryesore, ndërsa pandispanja vetëm laget sa të zbutet. Një zupë e suksesshme ka shtresa që nuk rrjedhin kur pritet copa, krem të lëmuar pa kokrriza dhe pandispanjë të butë, por jo të qullët.

Historia e Pjatës

Zuppa inglese është ëmbëlsirë italiane, e përhapur sidomos në Emilia-Romagna, në Toskanë dhe në rajonin Marche. Versioni klasik përdor pandispanjë (pan di spagna) ose savoiardi të lagura me Alchermes, një liker i kuq aromatik, dhe i shtreson ato me krem pastiçerie të verdhë dhe krem çokollate. Ngjyra e likerit është arsyeja pse prerja e zupës klasike italiane ka vija rozë mes kremrave.

Origjina e saktë e ëmbëlsirës nuk dihet. Rrëfimet më të përhapura e lidhin me kuzhinat e oborreve fisnike italiane ose me ëmbëlsirën angleze trifle, që gjithashtu ndërtohet me pandispanjë të lagur dhe krem. Asnjëra nga këto histori nuk është vërtetuar me dokumente, ndaj është më e saktë të thuhet se fjala "inglese" në emër ka disa shpjegime dhe asnjë përgjigje përfundimtare.

Në Shqipëri ëmbëlsira njihet thjesht si zupa ose zupë. Nuk ka të dhëna të sakta se kur hyri në kuzhinën shqiptare, por ka shumë gjasa që afërsia me Italinë dhe ndikimi i kuzhinës italiane në qytetet shqiptare të kenë ndihmuar në përhapjen e saj. Me kohë, zupa shtëpiake mori trajtën e vet: shpesh me biskota në vend të pandispanjës, me qumësht ose shurup në vend të likerit, me krem kakaoje dhe me pana sipër. Kjo recetë ruan strukturën e versionit italian, me pandispanjë dhe dy kremra, por e lag pandispanjën me shurup vishnje pa alkool dhe e mbyll me pana, siç bëhet shpesh në shtëpi.