Reçel me Boronica – Recetë Shtëpie me Limon dhe Mollë

Hyrje

Reçeli me boronica është ndër reçelet më të shpejta që mund të bëni në shtëpi: kokrrat nuk kërkojnë qërim, as heqje bërthamash, dhe puna në sobë mbaron për më pak se një orë. Në kavanoz ka ngjyrë vjollce të errët, me copëza të buta frute brenda një xheli të shndritshëm. Shija lëviz mes ëmbëlsisë dhe thartësisë, sepse boronica ka vetë një notë të thartë dhe lëkurë pak të athët. Në verë bëhet reçel me boronica të freskëta, kurse në dimër me boronica të ngrira, me rezultat pothuajse të njëjtë.

Receta mbështetet në tre hapa të thjeshtë. Boronicat zbuten fillimisht me lëng limoni dhe një mollë të thartë të grirë, pa sheqer, që lëkura e tyre të mos forcohet. Pastaj shtohet sheqeri dhe tretet plotësisht në zjarr të ulët, para se masa të vlojë fort. Në fund, reçeli zihet me valë të fortë për 15-20 minuta dhe kontrollohet me provën e pjatës së ftohtë ose me termometër kuzhine. Molla dhe limoni japin pektinë dhe acid, ndaj del një reçel që mpikset mirë pa pektinë të blerë.

Reçeli i boronicës shkon me bukë të thekur e gjalpë në mëngjes, me petulla, me kos të kulluar ose me djathë të bardhë të butë. Përdoret edhe për të mbushur biskota dhe pandispanja, ose shtrohet sipër një torte me djathë kur boronica e freskët mungon. Me 600 g sheqer për çdo kilogram fruta, del më pak i ëmbël se reçelet klasike me sasi të barabarta frutash dhe sheqeri, por i mbyllur mirë në kavanoz ruhet deri në një vit në një vend të freskët e të errët.

Përbërësit

Për 40 persona

Udhëzimet

1. Kavanozët dhe pjatat: Lani 4 kavanozë 250 ml dhe kapakët e tyre me ujë të nxehtë e sapun, pastaj shpëlajini mirë. Vendosni kavanozët në një tavë dhe sterilizojini në furrë në 120°C për 15 minuta. Kapakët zhytini për 5 minuta në ujë që sapo ka vluar. Futni 2-3 pjata të vogla në ngrirës për provën e mpiksjes. Kavanozët duhet të jenë ende të nxehtë kur hidhni reçelin. Sasia jep rreth 900 ml reçel.
2. Përgatitja e frutave: Hidhni boronicat e freskëta në një kullesë, hiqni bishtat, gjethet dhe kokrrat e buta ose me myk, pastaj lajini nën ujë të ftohtë dhe kullojini mirë. Boronicat e ngrira mos i shkrini. Grini lëkurën e limonit, vetëm pjesën e verdhë, dhe shtrydhni 60 ml lëng. Qëroni mollën, hiqni farat, grijeni në rende të imët dhe përziejeni menjëherë me lëngun e limonit, që të mos nxihet.
3. Zbutja e boronicave: Në një tenxhere të gjerë me fund të trashë, me vëllim të paktën 4 litra, hidhni boronicat, mollën e grirë dhe lëngun e limonit. Ngrohini në zjarr mesatar për 8-10 minuta, duke i përzier shpesh, derisa kokrrat të lëshojnë lëng dhe të fillojnë të çahen. Shtypni rreth gjysmën e tyre me shtypësen e patateve; pjesa tjetër do të mbetet si copëza në reçel.
4. Tretja e sheqerit: Ulni zjarrin, hidhni sheqerin dhe lëkurën e limonit dhe përziejini me lugë druri për 3-5 minuta, derisa sheqeri të tretet plotësisht. Kontrolloni pjesën e pasme të lugës: nuk duhet të shihen kokrriza. Fshini anët e tenxheres me një furçë të lagur. Mos e lini masën të vlojë fort para se sheqeri të jetë tretur, sepse kristalet e mbetura e bëjnë reçelin kokrrizor pas disa javësh.
5. Zierja me valë të fortë: Ngrini zjarrin në maksimum dhe sillni reçelin në valë të fortë, që nuk ulet kur e përzieni. Zieni 15-20 minuta, duke e përzier çdo minutë deri në fund të tenxheres, sidomos nga fundi i zierjes, kur masa trashet dhe ngjitet më lehtë. Mblidhni me lugë shkumën që grumbullohet në anë. Me boronica të ngrira, zierja mund të zgjasë 3-5 minuta më shumë.
6. Prova e mpiksjes: Pas 15 minutash, hiqeni tenxheren nga zjarri dhe hidhni një lugë çaji reçel në një pjatë nga ngrirësi. Kthejeni pjatën në ngrirës për një minutë, pastaj shtyjeni pikën me gisht: nëse sipërfaqja rrudhoset, reçeli është gati. Me termometër, synoni 104-105°C, ose 4°C mbi pikën ku vlon uji në lartësi. Nëse pika rrjedh, zieni edhe 2-3 minuta dhe provoni sërish. Në fund përzieni vaniljen, nëse e përdorni.
7. Mbushja e kavanozëve: Lëreni reçelin të pushojë 5 minuta, që copëzat e boronicave të shpërndahen njëtrajtësisht, dhe hiqni shkumën e mbetur. Me garuzhdë dhe hinkë, hidheni të nxehtë në kavanozët e nxehtë, duke lënë 1 cm bosh nën grykë. Fshini grykat me një pecetë të pastër të lagur me ujë të nxehtë, që kapaku të mbyllë hermetikisht, dhe vidhosni kapakët fort.
8. Banja me ujë dhe ruajtja: Vendosni kavanozët në një tenxhere të thellë mbi një skarë ose leckë pambuku, mbulojini me ujë të nxehtë 2-3 cm mbi kapakë dhe zieni 10 minuta nga momenti kur uji vlon fort; mbi 300 m lartësi zieni 15 minuta, mbi 900 m 20 minuta. Lërini të ftohen 12-24 orë pa i lëvizur. Kapaku duhet të jetë pak i futur nga brenda dhe të mos kërcasë kur e shtypni. Kavanozin që nuk u mbyll, mbajeni në frigorifer.

Këshilla nga Kuzhina

• Përdorni një tenxhere të gjerë dhe jo shumë të lartë: sa më e madhe sipërfaqja, aq më shpejt avullon lëngu dhe aq më e freskët mbetet ngjyra e reçelit.
• Mos e dyfishoni recetën në të njëjtën tenxhere. Sasia e madhe zien më gjatë, errësohet dhe merr shije karameli; më mirë bëni dy tenxhere njëra pas tjetrës.
• Bëjeni provën e pjatës me tenxheren larg zjarrit, që reçeli të mos vazhdojë të trashet ndërsa ju prisni rezultatin.
• Mbani parasysh se reçeli trashet ndjeshëm pasi ftohet. Kur në tenxhere duket si shurup i trashë që e mbulon lugën, është koha për provën e pjatës.
• Mos e ulni sheqerin nën 500 g për kilogram fruta: reçeli mpikset më dobët dhe, pasi hapet, prishet më shpejt.

Si të Servirni

Një porcion është rreth një lugë gjelle e mbushur, pra 25-30 g. Reçeli shijon më mirë në temperaturë dhome, ndaj nxirreni kavanozin e hapur nga frigoriferi disa minuta para se ta shërbeni. Shtrojeni mbi bukë të thekur me gjalpë, mbi petulla të holla ose mbi tost me djathë krem. Me kos të kulluar dhe pak arra të thyera bëhet një mëngjes i shpejtë, ndërsa me gjizë të freskët ose djathë të bardhë të butë krijon kontrastin e njohur të kripës me ëmbëlsinë.

Në ëmbëlsira, përdoreni për të mbushur biskota me gjalpë, për të lyer pandispanjën para kremit ose si shtresë sipër një torte me djathë. I holluar me pak ujë të ngrohtë, bëhet salcë për akullore vaniljeje ose për petulla. Pranë tij shkon çaj i zi, çaj mali ose kafe pa sheqer, që ëmbëlsia e reçelit të mos rëndojë.

Variacione Rajonale

• Reçel me Boronica dhe Kanellë: Shtoni një shkop kanelle bashkë me sheqerin dhe hiqeni para se të mbushni kavanozët; aroma e ngrohtë i shkon reçelit që hapet në dimër.
• Reçel me Boronica dhe Mjedra: Zëvendësoni 300 g boronica me mjedra; reçeli merr ngjyrë më të kuqe dhe aromë më të fortë, por farat e vogla të mjedrës ndihen në kafshatë.
• Reçel i Lëmuar: Pasi boronicat të zbuten, kalojini nëpër sitë për të hequr lëkurat, ose bluajini me blender dore para se të shtoni sheqerin; del një reçel i njëtrajtshëm, i përshtatshëm për biskota të mbushura dhe torta.
• Reçel me Më Shumë Mollë: Përdorni 850 g boronica dhe 300 g mollë të thartë të grirë; reçeli del më i butë në shije, pak më i çelët në ngjyrë dhe mpikset më shpejt.

Çfarë është Reçel me Boronica – Recetë Shtëpie me Limon dhe Mollë?

Reçeli është frut i zier me sheqer derisa masa të trashet dhe të mpikset pasi ftohet. Në këtë recetë kokrrat nuk mbeten të plota si te glikoja, por as nuk bluhen si te marmelata e lëmuar: një pjesë shtypet gjatë zierjes, pjesa tjetër çahet vetë dhe mbetet si copëza të buta brenda një xheli të errët. Një reçel i arrirë lëviz ngadalë kur anoni lugën, pa rrjedhur si shurup dhe pa u prerë si pelte.

Mpiksja varet nga tri gjëra: pektina, acidi dhe sheqeri. Boronicat nuk janë të pasura me pektinë, ndaj i ndihmon molla e thartë, e cila shkrihet plotësisht gjatë zierjes dhe nuk ndihet në shije. Lëngu i limonit rrit aciditetin aq sa pektina të lidhet dhe e mban ngjyrën të gjallë. Sheqeri lidh ujin; kur masa arrin rreth 104-105°C në nivelin e detit, ose rreth 4°C mbi pikën ku vlon uji në lartësi, reçeli ka përqendrimin e duhur për t'u mpiksur.

Emërtimet «reçel me boronica» dhe «reçel boronice» përdoren njësoj për të njëjtën përgatitje. Boronica e egër e maleve ka kokrra më të vogla, tul vjollcë deri në qendër dhe aromë më të fortë, kurse boronica e kultivuar, që shitet më shpesh në dyqane, ka kokrra më të mëdha dhe tul të zbehtë. Të dyja bëjnë reçel të mirë; me boronica të egra ai del më i errët dhe pak më i thartë.

Historia e Pjatës

Ruajtja e frutave me ëmbëlsues është shumë e vjetër. Në kohët e lashta frutat ruheshin në mjaltë, ndërsa reçeli me sheqer u bë i zakonshëm në shtëpitë evropiane gjatë shekujve XVIII dhe XIX, kur sheqeri u lirua dhe u përhap gjerësisht. Në shqip, fjala «reçel» ka ardhur përmes turqishtes, dhe frutat e ziera me sheqer, si reçeli dhe glikoja, lidhen me traditën e përbashkët ballkanike dhe osmane.

Boronica e egër rritet natyrshëm në pyjet dhe kullotat malore të Evropës, përfshirë malet e Shqipërisë dhe të Kosovës. Atje mblidhet me dorë në mes të verës, hahet e freskët ose ruhet për muajt e ftohtë. Nuk ka të dhëna të sakta se kur reçeli me boronica u bë një përgatitje e zakonshme në shtëpitë shqiptare; me shumë gjasë është bërë në të njëjtën mënyrë si reçelet e tjera të frutave të pyllit.

Boronica e kultivuar me kokrra të mëdha është një lloj i afërt, por i ndryshëm nga ajo e egër evropiane. U kultivua për herë të parë në Amerikën e Veriut në fillim të shekullit XX dhe sot rritet në shumë vende të Evropës. Në dyqane gjendet e freskët gjatë verës dhe e ngrirë gjatë gjithë vitit. Kështu, reçeli me boronica mund të bëhet edhe nga ata që nuk kanë qasje te boronica e egër, me të njëjtën teknikë të thjeshtë që përdoret për reçelet e tjera të shtëpisë.