Kek me Sherbet - Ëmbëlsirë e Lagur

Hyrje

Keku me sherbet është nga ato ëmbëlsira që shihen shpesh në tavolinat shqiptare kur vijnë mysafirë ose kur afron një festë. Brumi është i thjeshtë, me miell, vezë, qumësht, gjalpë dhe portokall, por pas pjekjes keku laget me sherbet të ftohtë dhe ndryshon krejtësisht karakterin. Bëhet i lagësht, i ëmbël dhe aromatik, ndërsa copa e mban formën kur e merrni me pirun. Portokalli i jep freski, kanella një notë të ngrohtë dhe kokosi sipër një pamje të bardhë. Nuk kërkon petë apo forma të veçanta, vetëm një tavë.

Sekreti qëndron te struktura e brumit dhe te temperatura. Vezët ndahen: të verdhat rrihen me gjysmën e sheqerit, ndërsa të bardhat bëhen shkumë e fortë dhe hyjnë në fund me lëvizje të ngadalta. Kështu keku del i lehtë, me pore të hapura që e thithin sherbetin deri në fund. Sherbeti duhet të jetë ftohur plotësisht kur keku del i nxehtë nga furra, prandaj përgatitet i pari, para brumit. Kur të dy janë të nxehtë, keku qullet; kur të dy janë të ftohtë, sherbeti mbetet sipër.

Ky kek del më mirë kur përgatitet një ditë përpara, sepse të nesërmen sherbeti është shpërndarë njëtrajtësisht dhe copat priten më pastër. Prandaj është i përshtatshëm për Bajram, për Vitin e Ri, për ditëlindje ose për vizitat e fundjavës, kur doni ta keni ëmbëlsirën gati pa punë në çastin e fundit. Nga një tavë dalin rreth njëzet copa, sasi e mjaftueshme për një tryezë të madhe familjare. Shërbehet në copa rombi me kafe turke ose me çaj mali dhe, i mbuluar mirë, mbahet deri në katër ditë.

Përbërësit

Për 20 persona

Udhëzimet

1. Sherbeti: Në një tenxhere vendosni 350 g sheqer, 400 ml ujë dhe shkopin e kanellës. Ngrohini në zjarr mesatar dhe trazoni vetëm derisa të tretet sheqeri. Kur të nisë të vlojë, ziejeni 8-10 minuta pa e trazuar, shtoni lëngun e limonit dhe hiqeni nga zjarri. Lëreni të ftohet plotësisht, rreth një orë. Kini kujdes, sepse sherbeti që vlon është më i nxehtë se uji që vlon dhe ngjitet në lëkurë.
2. Furra, tava dhe përbërësit: Ndizni furrën në 175°C me nxehtësi lart-poshtë. Lyeni një tavë drejtkëndëshe rreth 25 x 35 cm me pak gjalpë dhe shtroni fundin me letër pjekjeje. Shkrini 100 g gjalpë në zjarr të ulët dhe lëreni të vakët. Grijeni lëkurën e portokallit vetëm në shtresën me ngjyrë, pa pjesën e bardhë që hidhëron, dhe shtrydhni 80 ml lëng. Sitni miellin me pluhurin e pjekjes dhe kripën.
3. Të verdhat e vezëve: Ndani vezët me kujdes, duke i hedhur të bardhat në një tas të pastër e të thatë, pa rënë në to asnjë pikë nga e verdha. Rrihni të verdhat me 100 g sheqer për 3-4 minuta, derisa masa të zbardhet dhe të trashet. Shtoni gjalpin e vakët, qumështin, lëngun dhe lëkurën e grirë të portokallit, pastaj përzieni me shpejtësi të ulët vetëm sa të bashkohen.
4. Mielli: Hidhni miellin e situr në tri herë mbi masën e të verdhave dhe përzieni me spatulë ose me mikser në shpejtësinë më të ulët, vetëm sa të zhduket mielli i thatë. Brumi del i trashë dhe i lëmuar, pa kokrriza. Mos e përzieni gjatë, sepse zhvillohet gluteni dhe keku del i fortë, pikërisht kur duhet të jetë i butë për të thithur sherbetin.
5. Të bardhat e vezëve: Me rrahëse të pastra e të thata, rrihni të bardhat në shpejtësi mesatare derisa të bëhen shkumë. Shtoni lugë pas luge sheqerin e mbetur, 100 g, dhe vazhdoni në shpejtësi të lartë edhe 4-5 minuta. Të bardhat janë gati kur kanë shkëlqim, janë të dendura dhe maja që ngrihet me rrahësen qëndron drejt pa u përkulur.
6. Bashkimi i brumit: Hidhni një të tretën e të bardhave në brumë dhe përzieni lehtë, që brumi i trashë të zbutet. Shtoni pjesën tjetër në dy herë dhe përzieni me spatulë me lëvizje nga fundi lart, duke rrotulluar tasin, derisa të mos shihen më vija të bardha. Punoni shpejt dhe me dorë të lehtë, sepse brumi duhet të mbetet i fryrë dhe i ajrosur.
7. Pjekja: Derdheni brumin në tavë dhe sheshojeni lehtë me spatulë. Piqeni në raftin e mesëm për 30-35 minuta, pa e hapur furrën në 20 minutat e para. Keku është gati kur sipërfaqja ka marrë ngjyrë ari, anët shkëputen pak nga tava dhe një shkop dhëmbësh i futur në mes del i thatë. Meqë brumi ka vezë, edhe qendra duhet të jetë pjekur plotësisht.
8. Lagia me sherbet dhe kokosi: Sapo e nxirrni nga furra, priteni kekun e nxehtë në copa rombi me thikë të mprehtë, pa e nxjerrë nga tava. Hiqni shkopin e kanellës dhe hidheni sherbetin e ftohtë me garuzhdë ose me lugë, ngadalë dhe në dy-tri herë, mbi gjithë sipërfaqen dhe nëpër vijat e prerjes. Spërkatni menjëherë kokosin, që të ngjitet. Kur keku të ftohet, mbulojeni dhe lëreni të pushojë të paktën 3 orë, mundësisht gjithë natën.

Këshilla nga Kuzhina

• Përgatitni sherbetin para kekut, që të ketë kohë të ftohet plotësisht. Nëse ju ngutet, vendoseni tenxheren në një tas me ujë të ftohtë dhe trazojeni herë pas here.
• Përdorni tas qelqi ose metali për të bardhat dhe sigurohuni që të jetë pa yndyrë. Edhe pak e verdhë veze ose vaj në tas i pengon të bardhat të bëhen shkumë e fortë.
• Peshoni miellin me peshore. Me gota sasia ndryshon shumë dhe keku mund të dalë i thatë ose i rënduar.
• Pritini copat para se të hidhni sherbetin. Sherbeti hyn edhe nëpër vijat e prerjes dhe keku laget njëtrajtësisht deri në fund.
• Nëse e doni më pak të ëmbël, ulni sheqerin dhe ujin e sherbetit bashkë, për shembull në 300 g sheqer dhe 340 ml ujë, që dendësia e sherbetit të mbetet e njëjtë.
• Ruajeni të mbuluar në temperaturë dhome për dy ditë, pastaj në frigorifer. Nxirreni 15-20 minuta para servirjes, që brendësia të zbutet.

Si të Servirni

Lëreni kekun të pushojë të paktën tri orë pas lagies, ose më mirë gjithë natën, që sherbeti të shpërndahet njëtrajtësisht. Para servirjes kaloni sërish një thikë të mprehtë, të lagur në ujë, nëpër vijat e prerjes dhe hiqini copat me spatulë që të mos thyhen. Vendosini në pjatë të sheshtë ose në kapsula letre, që mysafirët t'i marrin lehtë me dorë pa iu ngjitur gishtat.

Keku me sherbet shkon shumë mirë me kafe turke ose ekspres, hidhësia e të cilave e balancon ëmbëlsinë, si edhe me çaj mali pa sheqer. Në verë shërbejeni të freskët nga frigoriferi, me një lugë akullore vanilje ose kajmak pranë. Në dimër, një lugë kos i trashë sipër i jep kontrast të freskët. Në një pjatë festash mund ta vendosni pranë bakllavasë ose biskotave të thata, që të ketë larmi.

Variacione Rajonale

• Me arra: Shtoni në brumë 80 g arra të grira trashë bashkë me pjesën e fundit të miellit, dhe spërkatni sipër arra të grira imët në vend të kokosit.
• Me kos: Zëvendësoni qumështin me 150 g kos të plotë dhe gjalpin me 90 ml vaj luledielli. Keku del pak më i dendur, me një thartirë të lehtë që e balancon sherbetin.
• Me kakao: Ndajeni brumin në dy pjesë dhe në njërën përzieni me spatulë 2 lugë gjelle kakao pa sheqer, të situr. Derdhini me radhë në tavë dhe kaloni një pirun nëpër to për pamje mermeri.
• Me sherbet mjalti: Ulni sheqerin e sherbetit në 250 g dhe, pasi ta hiqni nga zjarri, shtoni 120 g mjaltë. Mjalti nuk zihet, që të mos humbasë aromën, dhe sherbeti merr ngjyrë më të errët.

Çfarë është Kek me Sherbet - Ëmbëlsirë e Lagur?

Keku me sherbet është një kek i pjekur në tavë, i bërë me miell gruri, vezë, sheqer, qumësht dhe gjalpë, i cili pas pjekjes laget me sherbet, pra me shurup të zier sheqeri dhe uji. Pluhuri i pjekjes dhe të bardhat e rrahura e fryjnë brumin, ndërsa lëngu dhe lëkura e portokallit i japin aromë. Pas lagies keku nuk është më i thatë si një kek i zakonshëm çaji, por i lagësht dhe i ëmbël si ëmbëlsirat e tjera me sherbet.

Ai dallon nga revania, sepse bëhet vetëm me miell, pa bollgur: brendësia e tij është më e butë dhe më e imët, ndërsa revania ka kokërr më të dukshme. Dallon edhe nga sheqerparet, që janë biskota të vogla me brumë të dendur, të formuara me dorë një nga një. Këtu brumi është i butë e i ajrosur, derdhet i gjithi në tavë dhe pritet pas pjekjes. Ndryshe nga keku me limon, aroma kryesore vjen nga portokalli dhe kanella.

Keku i gatshëm ka lartësi rreth tre deri në katër centimetra, sipërfaqe ngjyrë ari që shkëlqen nga sherbeti dhe një shtresë të hollë kokosi sipër. Kur e shtypni lehtë me lugë, lëshon pak lëng, por copa nuk shpërbëhet. Shija është e ëmbël, me aromë agrumesh dhe një notë të ngrohtë kanelle në fund.

Historia e Pjatës

Fjala sherbet ka hyrë në shqip nga turqishtja, ku şerbet do të thotë pije e ëmbël, dhe vetë fjala turke vjen nga arabishtja. Në kuzhinën shqiptare ajo përdoret prej kohësh për shurupin e sheqerit me të cilin lagen bakllavaja, kadaifi, sheqerparet, revania dhe tullumbat. Këto ëmbëlsira lidhen me kuzhinën e periudhës osmane dhe bëjnë pjesë në një traditë të përbashkët me Turqinë, Greqinë dhe vendet e tjera të Ballkanit.

Keku, nga ana tjetër, vjen nga tradita evropiane e pjekjes. Fjala kek e ka burimin te anglishtja cake, ndërsa pandispanja, keku i lehtë me vezë të rrahura, e ka emrin nga italishtja pan di Spagna, domethënë bukë e Spanjës. Pluhuri i pjekjes, që e fryn brumin pa maja dhe pa rrahje të gjatë, u shpik në shekullin XIX dhe, me kalimin e kohës, i bëri kekët të lehtë për t'u përgatitur në çdo shtëpi.

Keku me sherbet bashkon këto dy tradita: brumi është kek evropian, ndërsa lagia me shurup është mënyra e ëmbëlsirave të vjetra ballkanike. Nuk dihet kur dhe ku u bë për herë të parë, dhe receta nuk i përket ndonjë qyteti apo krahine të caktuar. Kekë të ngjashëm të lagur me sherbet bëhen në shumë vende të rajonit, dhe çdo familje e rregullon sipas shijes: me qumësht ose me kos, me portokall ose me limon, me kokos, me arra ose pa asgjë sipër.